Artsenorganisaties en ziekenfondsen worden met de Kaderwet stap voor stap buitenspel gezet, terwijl ook de vakbonden nauwelijks nog verzet bieden tegen de afbouw van het overlegmodel. Dat zij zich zo hebben laten rollen, is ongezien. Onder Vandenbroucke schuift de gezondheidszorg steeds meer richting een NHS-model waarin politieke sturing belangrijker wordt dan overleg. Patiënten zullen dat voelen, maar tegen dan is de minister al lang weg.

Jan-Frederik Abbeloos sloeg de nagel op de kop met zijn artikel in De Standaard, ‘de machtwacht’. Hij legt daarin uit hoe het primaat van de politiek naar voren wordt geschoven ten nadele van artsenorganisaties en ziekenfondsen die enkel nog “in onderaanneming het beleid mogen uitrollen”.

Einde van het Rijnlandmodel

Vandenbroucke, maar niet alleen hij, wil af van het Rijnlandmodel in de gezondheidszorg en op de arbeidsmarkt ten voordele van het Scandinavisch model, dat inzet op een NHS-model en op ‘flexicurity’ op de arbeidsmarkt. Uiteraard valt voor elk systeem iets te zeggen, maar dat vakbonden en ziekenfondsen zich zo hebben laten rollen, is ongezien. Zowel ziekenfondsen als vakbonden hebben in de Algemene Raad van het RIZIV de Kaderwet ongemoeid laten passeren.

De bijdragegebonden financiering van de gezondheidszorg blijft de voornaamste financieringsbron, maar de daarmee gepaard gaande paritaire organen worden uitgehold binnen een architectuur waarin de minister en de ministerraad in de cockpit zitten.

De Kaderwet legt de institutionele basis voor die uitholling. Met de opdrachtbrief wordt het gezondheidszorgbeleid top-down gedecreteerd en worden de Algemene Raad en het Verzekeringscomité gedevalueerd tot uitvoerders van het politieke beleid: “de ambtenarij moet uitvoeren wat de minister beslist”.

De uitholling van de overlegorganen, gaande van de medico-mut en de Technisch-Geneeskundige Raad tot het Verzekeringscomité en zelfs de Algemene Raad, is een onaantastbaar element gebleven in alle versies van de Kaderwet. Als je dat geen verstaatsing van de gezondheidszorg kan noemen, wat dan wel?

Financiële druk en controle

In datzelfde perspectief moet ook de financiële penalisatie van artsen en artsenorganisaties worden gezien. Een arts die zich niet conventioneert, wordt beboet via premie-derving. Voor artsenorganisaties geldt een identieke aanpak: de financiering wordt afhankelijk gesteld van de conventioneringsgraad. Wil men niet tot een akkoord toetreden? Dan volgt penalisatie: geen index.

En de ziekenfondsen? Die worden diepgaand ingekanteld in de controleorganen van het RIZIV, met als zoethouder dat zij ongeziene inzage kunnen krijgen in gegevens van arts en patiënt.

In het hele hoofdstuk handhaving is geen letter teruggenomen sinds het eerste ontwerp van de Kaderwet. Artsen dreigen een tweejarige opschorting van hun RIZIV-nummer te krijgen als alternatief voor een administratieve geldboete. Met enkele rake reportages wordt het publiek zand in de ogen gestrooid met het idee dat hiermee de grote fraudeurs zullen worden aangepakt.

Of dat klopt, valt nog te bezien. Intussen hebben alle zorgverleners goed begrepen dat ze zich defensief zullen moeten opstellen in hun praktijk. Defensieve geneeskunde is dure geneeskunde.

Uitgebreide inspectiebevoegdheden

Naast de Kaderwet is er ook de wijziging van de Kwaliteitswet, die de bevoegdheden van de Federale Toezichtscommissie aanzienlijk uitbreidt:

• Praktijkruimtes betreden: inspecteurs van de FOD kunnen voortaan private praktijkruimtes betreden, maar enkel mits toestemming van de arts of bij een ernstig vermoeden van inbreuk. ’s Nachts, tussen 21 uur en 5 uur, blijft een voorafgaande rechterlijke machtiging verplicht.

• Gegevens opvragen: inspecteurs vragen in eerste instantie geanonimiseerde patiëntgegevens op. Alleen wanneer dat onvoldoende blijkt voor het onderzoek, mogen persoonsgegevens worden ingekeken. Inspecteurs blijven daarbij gebonden aan het beroepsgeheim.

• Administratieve boetes: wanneer een inspecteur feiten vaststelt die een strafrechtelijke inbreuk kunnen vormen, gaat het dossier naar het parket. Indien het parket niet vervolgt of binnen drie maanden niet reageert, kan een aangewezen ambtenaar van de FOD een administratieve boete opleggen. Het betalen daarvan geldt uitdrukkelijk niet als schuldbekentenis en staat los van een eventuele strafrechtelijke procedure.

• Uitbreiding van het toepassingsgebied: de Toezichtscommissie wordt voortaan ook bevoegd voor inbreuken op de WUG van 2015 en de wet op de esthetische geneeskunde van 2013, en dus niet langer uitsluitend voor de Kwaliteitswet zelf.

• Overdracht van bevoegdheden van de provinciale geneeskundige commissies: bevoegdheden die nog niet waren overgedragen bij de oprichting van de Toezichtscommissie, worden alsnog overgeheveld. Dat wetsartikel treedt retroactief in werking vanaf 1 juli 2022.

De patiënt betaalt de prijs

Ereloonsupplementen zullen verder aan banden worden gelegd. In de eerste versie werd die verregaande beperking enkel opgelegd aan de ambulante praktijk, om zo de extramurale geneeskunde een doodsteek te kunnen geven. Dat is voorlopig afgewend, maar de beperking van het maximumplafond in eenpersoonskamers bij gehospitaliseerde patiënten is uiteraard niet de olifant in de kamer inzake ereloonsupplementen. De ongelijke toegang ertoe is dat wel.

Ook de patiënt moet mee op de digitale trein. De persoonsgegevens van patiënten zullen mogen worden gekoppeld aan persoonsgegevens waarover de ziekenfondsen vandaag nog niet beschikken. Tegelijk wordt de patiënt geen seconde beter van de Kaderwet. Die wet gaat immers niet over gezondheid, maar over de organisatie van de gezondheidszorg.

De gevolgen zullen patiënten uiteindelijk wel voelen, maar tegen dan is de minister al met rust en moeten zijn opvolgers de brokken lijmen.

De NHS loert om de hoek

Wie denkt dat de Kaderwet een gunstige wending betekent voor de organisatie van de gezondheidszorg, dwaalt. De NHS loert om de hoek en staat veel dichterbij dan men denkt. De minister spreekt over een “kantelpunt”. Inderdaad, dat is de Kaderwet, maar niet ten goede.

Tweesporengeneeskunde is al ingevoerd met het statuut van verhoogde tegemoetkoming. De rest volgt. Want wie verstaatsing predikt, maakt ook de weg vrij voor privatisering. Verstaatsing en privatisering hebben elkaar nodig als yin en yang, ten koste van het middenveld.

Toch is het niet te laat voor dat middenveld. Ziekenfondsen die erin slagen de aandacht te verleggen van handhaving en controle naar preventie, kunnen mee de toekomst van de gezondheidszorg bepalen. Het afschudden van de controletak ten gunste van preventie vergt visie, moed en samenwerkingsbereidheid met artsen.

De medico-mut-akkoorden hebben bewezen dat men geen vrienden hoeft te zijn om toch akkoorden te kunnen sluiten.