Aan de vooravond van de Interministeriële Conferentie Volksgezondheid waarschuwen GIBBIS, santhea, UNESSA en Zorgnet-Icuro voor een uitbreiding van zorgprestaties buiten het ziekenhuis. In een gezamenlijk persbericht stellen de vier federaties dat een dergelijke evolutie de versnippering van de zorg dreigt te versterken, terwijl de hervorming van het ziekenhuislandschap net mikt op meer samenwerking tussen zorgactoren en op kwaliteitsvolle, toegankelijke en financieel houdbare zorg voor iedereen. 

De organisaties reageren op de oefening die het RIZIV heeft opgestart over zorgprestaties die mogelijk buiten het ziekenhuis kunnen worden uitgevoerd. Hoewel zij erkennen dat de evolutie van medische technologie en zorgorganisatie deze denkoefening rechtvaardigt, stellen zij vragen bij de rol die niet-ziekenhuisactoren, die zorg aanbieden vergelijkbaar met ziekenhuiszorg, in de toekomstige organisatie van de zorg moeten krijgen. 

Volgens de federaties moet deze oefening worden bekeken in samenhang met de hervorming van het ziekenhuislandschap. “België staat op een kantelpunt”, klinkt het. Door de stijgende zorgnoden, de toenemende personeelstekorten en de groeiende budgettaire druk wil die hervorming “minder versnippering, meer samenwerking en kwaliteitsvolle, toegankelijke en financieel houdbare zorg voor iedereen” realiseren. 

In die context roept de ontwikkeling van onafhankelijke zorgstructuren buiten het ziekenhuis fundamentele vragen op over de samenhang van het zorgmodel dat België wil uitbouwen. “Dreigen we zo niet precies die versnippering te versterken die we net willen wegwerken?”, vragen de federaties zich af. 

Volgens hen gaat het debat bovendien veel verder dan louter organisatorische of financiële aspecten. De keuzes die vandaag worden gemaakt, zullen rechtstreeks wegen op de toegankelijkheid van zorg, de kwaliteit van behandelingen, de organisatie van wachtdiensten, de opleiding van zorgverleners en uiteindelijk op de toekomst van het Belgische ziekenhuismodel. 

De vier organisaties herinneren eraan dat ziekenhuizen vandaag onderworpen zijn aan een uitgebreid en streng kader van kwaliteits- en veiligheidsnormen. Het gaat onder meer om hygiëne en sterilisatie, geneesmiddelenbeheer, anesthesiepermanentie, elektronische patiëntendossiers, cyberveiligheid, gegevensbescherming, audits, toegankelijkheid voor personen met beperkte mobiliteit en brandveiligheid. 

Indien bepaalde prestaties buiten het ziekenhuis zouden worden uitgevoerd, moeten volgens hen dezelfde eisen gelden voor alle zorgverstrekkers. “Patiënten mogen niet worden geconfronteerd met kwaliteitsverschillen afhankelijk van waar zij worden verzorgd”, benadrukken zij. 

Daarnaast wijzen de federaties erop dat de regels rond ereloonsupplementen die voor ziekenhuizen gelden, niet van toepassing zijn op dergelijke structuren. Zelfs indien dezelfde normen zouden gelden, dreigen volgens hen private dagklinieken buiten het ziekenhuis te ontstaan, enkel toegankelijk voor wie daar de financiële middelen voor heeft. Dat zou leiden tot “een geneeskunde met twee snelheden”, waarbij de toegang tot zorg afhankelijk wordt van het inkomen van de patiënt. 

De organisaties waarschuwen ook voor een vorm van “cherry picking”. Meer eenvoudige en planbare zorg zou geleidelijk buiten het ziekenhuis kunnen worden georganiseerd, terwijl ziekenhuizen verantwoordelijk blijven voor complexe zorg, spoedgevallen, wachtdiensten en multidisciplinaire trajecten. Dat dreigt het organisatorische en financiële evenwicht van ziekenhuizen te ondermijnen doordat activiteiten verdwijnen die vandaag essentieel zijn voor de financiering van hun maatschappelijke opdrachten. 

Een dergelijke evolutie staat volgens de federaties haaks op de fundamenten van het Belgische zorgsysteem: toegankelijkheid, solidariteit en kwaliteit voor iedereen. 

Ook de organisatie van wachtdiensten en de opleiding van toekomstige artsen kunnen worden geraakt. “Naargelang meer activiteiten buiten het ziekenhuis worden uitgevoerd, komt de organisatie van de wachtdiensten bij een steeds beperktere groep artsen te liggen”, stellen de organisaties. Zij vrezen bovendien dat de opleidingsmogelijkheden voor artsen in opleiding zullen afnemen wanneer basiszorg en technische handelingen het ziekenhuis verlaten. Tegelijk dreigen ziekenhuizen minder aantrekkelijk te worden voor bepaalde specialismen, wat de bestaande rekruterings- en retentieproblemen verder versterkt. 

Voor GIBBIS, santhea, UNESSA en Zorgnet-Icuro overstijgt de discussie de vraag waar bepaalde zorgprestaties worden uitgevoerd. Het gaat volgens hen over het evenwicht van het volledige gezondheidszorgsysteem, de toegankelijkheid voor alle patiënten en de capaciteit van ziekenhuizen om hun essentiële opdrachten te blijven vervullen. De vier federaties verzetten zich daarom tegen een verschuiving van ziekenhuiszorg naar structuren buiten de ziekenhuissector wanneer die de ongelijkheid vergroot en een geneeskunde met twee snelheden in de hand werkt. Hervormingen moeten volgens hen net de voorwaarden creëren zodat ziekenhuizen artsen kunnen aantrekken én behouden. Zonder hun blijvend engagement binnen de ziekenhuisstructuren komen de collectieve opdrachten, de continuïteit van zorg en de toegankelijkheid in het gedrang. Alleen zo kunnen we een sterk, rechtvaardig en solidair zorgsysteem vrijwaren.