Versterkte griepvaccins bij 65-plussers, een nieuw 21-valent pneumokokkenvaccin, vereenvoudigde vaccinatieschema’s en een covidvaccin aangepast aan de XFG-subvariant: voor het herfst-winterseizoen 2026-2027 zijn er verschillende wijzigingen in de vaccinatie tegen luchtweginfecties. Een aantal daarvan heeft directe praktische gevolgen voor de huisarts.
Met het seizoen van de luchtweginfecties in aantocht, is het tijd om de vaccinaties tegen griep, COVID-19, pneumokokken en het respiratoir syncytieel virus (RSV) voor te bereiden. De belangrijkste wijzigingen hebben dit jaar betrekking op griep en vooral op pneumokokkenvaccinatie.
Griep: versterkte vaccins bij 65-plussers
Voor het seizoen 2026-2027 heeft de Hoge Gezondheidsraad (HGR) zijn advies gepubliceerd en geeft hij bij personen van 65 jaar en ouder de voorkeur aan een hooggedoseerd griepvaccin of een standaardgedoseerd vaccin met adjuvans.
Bij 65-plussers met chronische nierinsufficiëntie gaat de voorkeur specifiek naar het hooggedoseerde vaccin. De standaardgedoseerde vaccins zonder adjuvans blijven een aanvaardbaar alternatief wanneer de versterkte vaccins niet beschikbaar zijn.
Bij volwassenen van 50 tot 64 jaar met risicofactoren blijft het standaardgedoseerde vaccin zonder adjuvans de voorkeursoptie, maar kan een vaccin met adjuvans worden overwogen. Bij patiënten van 50 tot 64 jaar met chronische nierinsufficiëntie kan een hooggedoseerd vaccin worden overwogen.
De hooggedoseerde en standaardgedoseerde vaccins met adjuvans worden bij 65-plussers terugbetaald. De vermelding “derdebetalersregeling van toepassing” op het voorschrift volstaat. Het RIZIV heeft een update gepubliceerd van de terugbetalingen voor vaccins tegen seizoensgriep.
Een andere nieuwigheid is een geïnactiveerd griepvaccin dat op celculturen en niet op bevruchte kippeneieren wordt geproduceerd. Het is voorbehouden voor patiënten met een voorgeschiedenis van een ernstige anafylactische reactie op eieren. Het wordt terugbetaald voor alle risicogroepen en voor volwassenen vanaf 50 jaar, ongeacht de aanwezigheid van risicofactoren.
Griepvaccinatie wordt aanbevolen van midden oktober tot eind november. Ze kan tegelijk met het covidvaccin worden toegediend.
Pneumokokken: een vereenvoudigde strategie
Voor pneumokokken zijn de wijzigingen ingrijpender. Het 21-valente geconjugeerde vaccin PCV21 krijgt naast PCV20 een plaats in de aanbevolen strategieën, terwijl PPV23 niet langer deel uitmaakt van het routinematige vaccinatieschema.
De HGR beveelt vaccinatie voortaan aan voor alle volwassenen vanaf 65 jaar, zonder bovengrens qua leeftijd. Bij volwassenen met risicofactoren of comorbiditeiten wordt vaccinatie al vanaf 18 jaar aanbevolen.
Tot de betrokken groepen behoren onder meer patiënten met immunosuppressie en volwassenen met bepaalde chronische hart-, long-, lever- of nieraandoeningen, diabetes of bepaalde neurologische of neuromusculaire aandoeningen. Ook rokers en personen met chronisch alcoholgebruik behoren tot de doelgroep. Daklozen en lassers zijn eveneens aan de risicogroepen toegevoegd.
PCV20 of PCV21 kanunnen worden gebruikt naargelang de leeftijd en het risicoprofiel. Vanaf 85 jaar gaat de voorkeur naar PCV21.
De strategie wordt ook eenvoudiger: na vaccinatie met PCV20 of PCV21 wordt geen herhalingsvaccinatie aanbevolen.
Er zijn wel inhaalschema’s. Wie vroeger alleen PCV13, PCV15 of PPV23 kreeg, krijgt een eenmalige dosis PCV20 of PCV21 aanbevolen, minstens één jaar na de laatste vaccinatie. Na een vroeger schema met PCV13 of PCV15 gevolgd door PPV23 kan minstens vijf jaar na PPV23 een eenmalige dosis PCV20 of PCV21 worden overwogen.
Voor de terugbetaling van zowel PCV20 als PCV21 is minstens één comorbiditeit vereist. PCV21 wordt terugbetaald bij volwassenen vanaf 65 jaar met minstens één comorbiditeit, zonder bovengrens qua leeftijd, die nooit eerder tegen pneumokokken werden gevaccineerd of die voordien alleen PPV23 kregen, meer dan vijf jaar geleden.
COVID-19: vaccin aangepast aan de XFG-subvariant
Voor de herfst-winter 2026-2027 is een mRNA-vaccin beschikbaar dat gericht is tegen de Omicron XFG-subvariant van SARS-CoV-2: Comirnaty XFG®. Vanaf 12 jaar gaat het om een gebruiksklaar vaccin dat niet meer moet worden verdund.
In Vlaanderen is covidvaccinatie mogelijk vanaf de leeftijd van 6 maanden. Iedereen die dat wenst, kan zich in het najaar laten vaccineren. De vaccinatie wordt in het bijzonder aanbevolen voor 65-plussers, personen die langdurig in een zorgvoorziening verblijven, personen met onderliggende gezondheidsproblemen of immunosuppressie, zorgverleners en bepaalde zwangere vrouwen. Voor kinderen met immunosuppressie of comorbiditeiten wordt vaccinatie eveneens aanbevolen. Het covidvaccin is gratis.
Voor patiënten die om medische redenen geen mRNA-vaccin kunnen krijgen, onder meer wegens een hoog risico op ernstige allergische reacties, is het recombinant proteïnevaccin Bimervax LP.8.1® beschikbaar. In Vlaanderen gebeurt deze vaccinatie via gespecialiseerde centra, na medische beoordeling.
Het Departement Zorg adviseert om het covidvaccin zoveel mogelijk samen met het griepvaccin toe te dienen. Voor een gelijktijdige vaccinatie loopt de aanbevolen periode van midden oktober tot eind november.
RSV: geen belangrijke wijzigingen
Voor RSV zijn er geen belangrijke wijzigingen in de aanbevelingen voor oudere volwassenen, zwangere vrouwen en kinderen.
Zona: vaccinatie aanbevolen vanaf 60 jaar
Naast de vaccinaties tegen respiratoire infecties in de winter beveelt de Hoge Gezondheidsraad vaccinatie tegen herpes zoster (zona) aan bij alle personen vanaf 60 jaar. Deze aanbeveling is opgenomen in het specifieke HGR-advies over vaccinatie tegen herpes zoster.
Vaccinatie wordt eveneens aanbevolen bij immuungecompromitteerde volwassenen, onder meer bij behandeling met immunosuppressiva. Het schema bestaat uit twee dosissen van het recombinante vaccin, toegediend met een interval van twee tot zes maanden.
Het vaccin wordt echter niet systematisch terugbetaald vanaf 60 jaar: de terugbetaling is onder voorwaarden beperkt tot bepaalde hoogrisicopatiënten.
