Het Federaal Instituut voor de Rechten van de Mens (FIRM) waarschuwt in zijn maandag gepubliceerde jaarverslag voor de risico’s van hervormingen rond werkloosheid, pensioenen en de terugkeer naar werk van langdurig zieken. Volgens het instituut dreigen die maatregelen de rechten van honderdduizenden mensen ernstig te schaden wanneer zij onvoldoende worden onderbouwd en geëvalueerd.
Het rapport verschijnt op een moment dat België een recordaantal langdurig zieken telt. Volgens cijfers van het RIZIV, aangehaald door het FIRM, waren in mei 576.643 mensen langdurig ziek. Het instituut zegt in 2025 en 2026 meermaals te hebben gewaarschuwd voor de risico’s van sociaal-economische hervormingen, waaronder de maatregelen rond de terugkeer naar werk van langdurig zieken.
Voor het FIRM zijn sociale rechten geen bijkomstigheid. Het recht op werk, sociale zekerheid, gezondheid, huisvesting en een gezonde leefomgeving wordt gewaarborgd door artikel 23 van de Grondwet en door de internationale engagementen van België.
“Waardige werkomstandigheden, een degelijk pensioen, toegang tot gezondheidszorg, huisvesting… Sociale rechten zijn ook mensenrechten”, zegt directeur Martien Schotsmans. “De huidige hervormingen raken honderdduizenden mensen. Maatregelen die een achteruitgang van hun rechten inhouden, mogen niet zomaar worden doorgevoerd.”
Het instituut wijst daarbij op het standstill-beginsel, dat bepaalt dat de overheid het beschermingsniveau van sociale rechten niet zonder voldoende rechtvaardiging mag verlagen. Elke inperking van sociale rechten moet een legitiem doel dienen en de gevolgen voor de betrokkenen mogen niet disproportioneel zijn.
Volgens het FIRM is een impactstudie noodzakelijk om na te gaan of sociaal-economische hervormingen de mensenrechten respecteren. Daarbij moet ook het effect van meerdere maatregelen op één en dezelfde persoon worden onderzocht. Het rapport verwijst naar het voorbeeld van een werkloze die tegelijk wordt getroffen door de beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd, de verhoging van de belasting op die uitkering en de bevriezing van de indexering ervan.
Het instituut stelt vast dat de betrokken hervormingen werden aangenomen zonder grondige impactstudie. Daarnaast betreurt het het herhaaldelijke gebruik van de urgentieprocedure in de Kamer van Volksvertegenwoordigers. Hervormingen die de rechten van honderdduizenden mensen raken, vergen volgens het FIRM voldoende tijd om deskundigen te raadplegen, de teksten grondig te bestuderen, de gevolgen te analyseren op basis van interdisciplinaire studies, aanpassingen voor te stellen en een echt parlementair debat mogelijk te maken.
In zijn aanbevelingen aan de federale regering en de Kamer van Volksvertegenwoordigers vraagt het FIRM daarom om vóór de goedkeuring van elke hervorming die een achteruitgang van sociale rechten inhoudt, een grondige impactstudie uit te voeren naar de mensenrechten van de getroffen personen.
Het jaarverslag blikt ook terug op de activiteiten van het instituut in 2025. Het FIRM publiceerde 15 adviezen en 12 rapporten, bood 54 klokkenluiders psychologische of juridische ondersteuning en voerde in het kader van het Nationaal Preventiemechanisme tegen onmenselijke behandeling in detentie tien preventieve bezoeken uit aan detentieplaatsen.
> Lees het rapport
Lees ook : Terug naar werk: wat verwacht de regering voortaan van artsen?
