Geld mag geen belemmering vormen om te stoppen met roken, zeker niet als het gaat om het voorkomen van ernstige complicaties of vermijdbare recidieven. In de praktijk echter stellen de huidige vergoedingsregels de meest kwetsbare patiënten bloot aan een 'dubbele straf': een aanhoudende verslaving door gebrek aan financiële middelen en ernstige gevolgen voor hun gezondheid die een blijvende druk zullen leggen op hun gezondheid en op het gezondheidszorgsysteem.

Dr. Pierre Nys, sinds 1993 huisarts en sinds 15 jaar tabaksdeskundige, houdt consultaties over tabaksverslaving. Zijn conclusie is onomstotelijk. “Tabak om zelf te rollen is niet duur. Een maand nicotinevervangers kost daarentegen 50 euro”, herinnert hij zich. Een bedrag dat voor veel patiënten in een precaire situatie – waaronder zwangere vrouwen en patiënten met psychiatrische stoornissen, chronische aandoeningen of complexe sociale situaties – een onoverkomelijke hindernis vormt. In deze omstandigheden is motivatie niet meer voldoende: stoppen wordt materieel onhaalbaar, ondanks het bestaan van bepaalde eenmalige steunmaatregelen.

Deze financiële barrière ondermijnt de hele logica van preventie. “We vragen patiënten die het al moeilijk hebben om een enorme inspanning te leveren, zonder hen de concrete middelen te geven om dat te bereiken”, vat de huisarts samen. De paradox is des te opvallender omdat het mislukken van de ontwenning op middellange termijn leidt tot dure medische complicaties: verergering van comorbiditeiten, herhaalde ziekenhuisopnames, verlies van levenskwaliteit. “We zouden eerder kunnen helpen, veel situaties kunnen voorkomen, en dat zou het systeem minder kosten”, benadrukt hij.

De administratieve absurditeit van bupropion
Naast nicotinevervangers illustreert de toegang tot medicamenteuze behandelingen een grote administratieve inconsistentie. Bupropion is hiervan het meest sprekende voorbeeld. Dit geneesmiddel wordt vergoed wanneer het wordt voorgeschreven als antidepressivum, maar het gebruik ervan bij de ondersteuning van het stoppen met roken is strikt gereglementeerd.

"Om bupropion voor te schrijven in het kader van de vergoede ondersteuning bij het stoppen met roken, moet de patiënt COPD graad 2 hebben, een longarts hebben geraadpleegd, een spirometrie hebben ondergaan... ", legt dr. Nys uit. Een omslachtige procedure die moeilijk te verenigen is met de realiteit van de huisartsgeneeskunde, vooral gezien de wachttijden voor een gespecialiseerde consultatie, die soms maanden duren, zonder garantie dat uiteindelijk aan de wettelijke criteria voor vergoeding wordt voldaan.

In de praktijk zien sommige artsen zich genoodzaakt om een behandeling met antidepressiva aan te passen – bijvoorbeeld door een SSRI zoals escitalopram te vervangen door bupropion – om binnen het wettelijke kader voor vergoeding te blijven. “Dat is een administratieve rompslomp die vanuit het oogpunt van de volksgezondheid volstrekt zinloos is”, concludeert de tabaksdeskundige.

Tabaksontwenning integreren in zorgtrajecten
Om uit deze impasse te komen, pleit dr. Nys voor een structurele verandering: tabaksontwenning niet langer als een op zichzelf staand probleem behandelen, maar volledig integreren in bestaande en toekomstige zorgtrajecten. “Waarom omvatten zorgtrajecten voor diabetes of nierinsufficiëntie niet automatisch een volledige behandeling voor het stoppen met roken, en niet alleen de vermelding van een voornemen om te stoppen?”, vraagt hij zich af.

In risicovolle situaties (na een hartinfarct, ernstige chronische aandoeningen, psychiatrische stoornissen) is stoppen met roken een medische prioriteit en geen bijkomstige optie. “Als ik nierfalen behandel, is stoppen met roken geen luxe, maar een centraal onderdeel van de behandeling”, benadrukt de arts. Door stoppen met roken in het zorgtraject op te nemen, zou volgens hem een betere therapeutische samenhang, een gestructureerde follow-up en een eerlijkere toegang tot behandelingen worden gewaarborgd.

In afwachting van een hervorming die de preventiedoelstellingen eindelijk in overeenstemming brengt met de concrete middelen die aan patiënten worden toegekend, blijven zorgverleners kampen met een paradoxaal systeem. “We vragen de meest kwetsbaren een enorme wilskracht, zonder hen de financiële middelen te geven om dat te ondersteunen”, vat dr. Nys samen. Een inconsistentie die in de praktijk een hoge prijs heeft.