Donorkinderen zullen in de toekomst de identiteit van hun spermadonor kunnen achterhalen, indien ze dat zelf willen. De ministerraad heeft vrijdag het licht op groen gezet voor de afschaffing van de verplichte anonimiteit van spermadonoren. Vanaf twaalf jaar zullen de kinderen toegang krijgen tot gegevens over bijvoorbeeld de haarkleur en lengte van donor, maar vanaf zestien jaar kan het gaan om identificeerbare gegevens.
De donatie van ei- of zaadcellen gebeurt vandaag anoniem in ons land. Die anonimiteit bleef al die tijd overeind, wat met zich meebracht dat donorkinderen vaak met onbeantwoorde vragen bleven zitten. Daar komt binnenkort dus een einde aan. "Elk kind heeft recht op identiteit. Dat betekent ook het recht om zijn biologische afkomst te kennen", zegt minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V). Haar collega van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) vult aan: "Heel wat donorkinderen zitten met vragen over hun afkomst en ze hebben recht op een antwoord. Weten van wie je afstamt, is een mensenrecht", benadrukt hij.
Het begint bij de wensouders. Zij zullen bij aanvang van hun traject geïnformeerd worden dat donoren niet anoniem zijn en dat hun kind later toegang zal krijgen tot bepaalde informatie. Tijdens de behandeling kunnen ze zelf medische gegevens krijgen over de donor en eens het kind geboren is, kunnen daar ook fysieke kenmerken en niet-identificeerbare gegevens bijkomen.
Donorkinderen zullen in de toekomst vanaf 12 jaar bij het daarvoor opgerichte Instituut voor Donorgegevens de niet-identificerende gegevens zoals haarkleur, kleur van de ogen en lengte kunnen aanvragen. Vanaf 16 jaar kunnen identificerende gegevens zoals de naam, de geboortedatum en nationaliteit volgen. De ministers benadrukken dat het om erg private informatie gaat waar zorgvuldig mee moet worden omgesprongen. Wel kan er op advies van het Instituut een limitatieve lijst van uitzonderingen op de leeftijdsgrenzen komen, bijvoorbeeld in geval van een terminaal ziek kind of kinderen binnen hetzelfde gezin.
Ouders van kinderen jonger dan 16 jaar worden op de hoogte gebracht van de aanvraag. Op die manier kunnen ouders hun rol opnemen. Ook de kinderen van donorkinderen krijgen dit recht op die leeftijd. De kinderen hebben ook het recht om te weten hoeveel andere kinderen ter wereld werden gebracht met dezelfde donor. Als zou blijken dat een van hen ook deze informatie aanvroeg, kunnen zij bij wederzijdse toestemming met elkaar in contact worden gebracht. Dat kan wel pas vanaf de leeftijd van 16 jaar.
De nieuwe regels gelden voor donaties die plaatsvinden vanaf de inwerkingtreding van de wet. Voor anonieme donaties uit het verleden kunnen donoren zelf beslissen of ze die anonimiteit doorbreken. Op die manier moet het principe van de rechtszekerheid overeind blijven en blijft hun privacy beschermd. De donoren zullen daartoe worden opgeroepen via een algemene oproep, maar verplicht is het dus niet.
Er komt een overgangsregeling van zes maanden waarin fertiliteitscentra het resterende anonieme materiaal dat nog voorradig is mogen gebruiken, behalve wanneer de donor vrijwillig beslist zijn identiteit te delen. Nadien mag anoniem materiaal niet langer worden ingezet, behalve in uitzonderlijke situaties zoals bij genetische broertjes of zusjes of lopende behandelingen.
De hervorming wordt aangegrepen om het afstammingsrecht te moderniseren. Zo wordt in het Burgerlijk Wetboek onder meer een helder en coherent juridisch kader uitgewerkt voor afstamming na medisch begeleide voortplanting, dat rechtszekerheid biedt aan alle betrokkenen en het kind centraal zet. De commissie tot hervorming van het afstammingsrecht, die op 6 november vorig jaar werd opgericht, zal zich hierover buiten.
Met de beslissing komt de regering ook tegemoet aan een arrest van het Grondwettelijk Hof van september 2024. N-VA-voorzitster Valerie Van Peel reageert tevreden op de beslissing. "In 2015 diende ik het eerste wetsvoorstel in om donorkinderen het recht te geven op het kennen van hun afkomst", zegt ze. "Weten waar je vandaan komt is een basisrecht. Het is een fundamenteel deel van je identiteit. Elk kind had dat recht. Behalve donorkinderen. Dat onrecht herstellen we vandaag."
In de wettekst krijgen de fertiliteitscentra duidelijke verplichtingen. Ze moeten hun samenwerking met (buitenlandse) spermabanken opvolgen, systematisch rapporteren, en incidenten onmiddellijk melden. De biovigilantie wordt versterkt met expliciete verplichtingen om ernstige ongewenste voorvallen en bijwerkingen te registreren. De mogelijkheid wordt ingevoerd om een donor rechtstreeks in het centraal register te blokkeren, zodat gebruik niet meer mogelijk is.
Overschrijdingen van de zesgezinnenregel zullen via het centraal register beter kunnen worden opgevolgd en vermeden, met strafsancties bij niet-naleving. Vorig jaar was ophef ontstaan nadat was gebleken in ons land 53 kinderen bij 39 verschillende vrouwen zijn verwekt met het sperma van een Deense donor met een genetische afwijking.
Vanuit Vlaanderen wordt vanaf dit jaar 500.000 euro extra geïnvesteerd in het Afstammingscentrum, waar kinderen van donoren ook terecht kunnen met vragen. "Het Afstammingscentrum doet ontzettend belangrijk werk", benadrukt minister van Welzijn Caroline Gennez (Vooruit). "Weten wie je bent en waar je vandaan komt is een diepgaande menselijke behoefte, en een fundamenteel recht. De afgelopen jaren zijn er heel wat wantoestanden rond adoptie, donorschap en de metissen aan het licht gekomen. Elk jaar komen er honderden nieuwe dossiers binnen. Mensen zitten met vragen over hun afkomst, en verdienen antwoorden. Als overheid moeten we onze verantwoordelijkheid nemen en deze mensen zo goed mogelijk ondersteunen en helpen in hun zoektocht."
