Nederlandse artsen zullen bij het afleggen van de vernieuwde artseneed expliciet moeten erkennen dat hun handelen gevolgen heeft voor milieu en samenleving. De herziening voegt ‘planetaire gezondheid’ toe aan de kern van de eed. Dat betekent dat artsen naast zorg voor de patiënt ook rekening houden met factoren zoals milieu-impact, preventie en klimaatverandering. De aanpassing wordt voorbereid en is nog in bespreking.

De artseneed, met wortels in de Eed van Hippocrates, werd in Nederland al meerdere keren herzien. Volgens de Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst (KNMG) is een update nodig om beter aan te sluiten bij de huidige praktijk van de gezondheidszorg.

In het voorstel staat dat artsen niet alleen zorg moeten dragen voor hun patiënten, maar ook rekening moeten houden met factoren zoals milieu-impact, preventie en klimaatverandering. Onderzoek toont steeds duidelijker aan dat luchtvervuiling, hitte en veranderingen in ecosystemen invloed hebben op ziekte en sterfte.

De nieuwe formulering bouwt voort op bestaande principes. Naast respect voor de patiënt, vertrouwelijkheid en handelen volgens de best beschikbare kennis, zou de eed explicieter maken dat artsen rekening houden met de impact van zorg op milieu en samenleving, bijdragen aan preventie en duurzame zorg, en zich bewust zijn van de wisselwerking tussen gezondheid en leefomgeving. Dit sluit aan bij bredere ontwikkelingen rond duurzame zorg, ook in andere Europese landen.

“Focus op patiënt kan verwateren”
De voorstellen leiden tot discussie. Voorstanders vinden de uitbreiding logisch en wijzen op de groeiende invloed van omgevingsfactoren op gezondheid. Critici vrezen dat de focus op de individuele patiënt verwatert en dat de artseneed te breed wordt ingevuld. Zij waarschuwen dat het toevoegen van maatschappelijke en ecologische doelstellingen kan leiden tot spanningen in concrete zorgsituaties, bijvoorbeeld wanneer het belang van een individuele patiënt botst met bredere duurzaamheidsdoelen.

Daarnaast vragen sommige artsen zich af in hoeverre zij verantwoordelijkheid kunnen dragen voor complexe en grootschalige thema’s zoals klimaatverandering en voedselproductie. Volgens hen is de invloed van individuele zorgverleners op zulke dossiers beperkt, terwijl beleidskeuzes eerder thuishoren bij overheden en internationale organisaties.

Er klinkt ook bezorgdheid dat de eed zo minder scherp wordt als professioneel kompas, doordat verschillende en soms moeilijk af te wegen belangen erin samenkomen.

Internationaal groeit de aandacht voor de ecologische impact van de gezondheidszorg en het belang van preventie. Tegelijk blijft de vraag hoe dit soort principes concreet moeten worden toegepast in professionele normen zoals de artseneed.

De KNMG consulteert momenteel artsen en andere betrokkenen. Daarna volgt een definitieve tekst. Er is nog geen datum vastgelegd waarop de aangepaste eed verplicht wordt voor (jonge) artsen.