Het Belgische gezondheidszorgstelsel is verantwoordelijk voor ongeveer 5% van de broeikasgasemissies van het land. In een persbericht dat donderdag werd verspreid, geeft het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) aan dat een eerste, nog zeer voorlopige evaluatie van de ecologische duurzaamheid van de sector verschillende ongunstige signalen aan het licht brengt. Van de zestien reeds geanalyseerde indicatoren staan er acht in het rood, slechts één in het groen en zeven konden niet worden beoordeeld bij gebrek aan een geschikt referentiepunt.

Het KCE benadrukt dat deze analyse “een primeur is in Europa” en vooral bedoeld is om “aspecten te identificeren die nader onderzocht moeten worden of waarvoor prioritaire maatregelen nodig zijn”. De instelling dringt ook aan op voorzichtigheid, aangezien de beschikbaarheid van kwaliteitsgegevens en vergelijkingspunten nog beperkt is.

Uit de resultaten blijkt dat de ecologische voetafdruk van de sector grotendeels indirect is. Meer dan 80% van de uitstoot betreft Scope 3-emissies, “waarvan meer dan de helft verband houdt met medische producten en in het bijzonder met geneesmiddelen”. De directe uitstoot vertegenwoordigt 11% van het totaal, met “bijna 1,3 miljoen ton CO₂-equivalenten” in 2023, een stijging van 71% sinds 2012 volgens de nieuwe methodologie. Ziekenhuizen zijn verantwoordelijk voor 55% van de uitstoot van de sector, tegenover 22% voor de ambulante zorg.

Een niet te verwaarlozen deel van deze uitstoot houdt verband met de infrastructuur. Gebouwen en energieverbruik vertegenwoordigen “iets minder dan 15% van de directe en indirecte broeikasgasemissies van de zorgsector”, in een context van sterke afhankelijkheid van fossiele brandstoffen.

Voor artsen lijken verschillende klinische hefbomen rechtstreeks verband te houden met de ecologische voetafdruk. Wat de ademhalingsbehandelingen betreft, blijft het aandeel inhalatoren met een lage koolstofvoetafdruk hoog voor onderhoudsbehandelingen (77,4% van het totale aantal voorschriften voor ICS-LABA-inhalatoren), maar aanzienlijk lager voor noodinhalatoren (44,6% van het totale aantal voorschriften voor SABA-inhalatoren). Deze apparaten vertegenwoordigen op zich 0,4% van de uitstoot van de sector.

Anesthesiegassen vormen een ander aandachtspunt. Ze zijn “verantwoordelijk voor ongeveer 3% van de koolstofvoetafdruk van de sector”, met een klimaatimpact die boven het Europese gemiddelde blijft.

Naast de uitstoot benadrukt het rapport het belang van afval. In Vlaanderen genereerde de gezondheidszorgsector in 2024 106 kiloton afval, of iets minder dan 16kg per inwoner. In ziekenhuizen “vormde medisch afval de grootste categorie (40%)”, en medisch afval (al dan niet gevaarlijk) werd "bijna altijd verbrand (97%)“.

De analyse wijst ook op belangrijke lacunes in de gegevens, met name op het gebied van waterbeheer, afvalbeheer en de circulaire economie, die nog maar gedeeltelijk gedocumenteerd zijn. Het KCE herinnert eraan dat het hier gaat om een ”nog relatief recent en snel evoluerend" domein.

Ten slotte benadrukt het persbericht een centraal punt voor de medische praktijk. “De ecologische duurzaamheid van het gezondheidszorgsysteem hangt ook, en misschien wel in de eerste plaats, af van het juiste gebruik ervan”. Elke vorm van overconsumptie of niet-indicatiegebonden ingreep veroorzaakt “een uiteindelijk nutteloze impact op het milieu”.

Het KCE benadrukt dat de sector “niet autarkisch functioneert” en dat het grootste deel van de voetafdruk afhangt van de toeleveringsketens, met name die van geneesmiddelen. In deze context is de instelling van mening dat de inspanningen op alle niveaus, zowel binnen als buiten het zorgstelsel, moeten worden opgevoerd.

> Ontdek de samenvatting van het rapport