Naar aanleiding van de Dag van de Patiëntenrechten op 18 april wijst Solidaris op de aanhoudende moeilijkheden om een schadevergoeding te verkrijgen na medische schade. Sinds begin 2025 recupereerde de mutualiteit al 8,8 miljoen euro voor haar leden, zo blijkt uit een persbericht, en benadrukt daarbij de implicaties voor de medische praktijk, in het bijzonder rond communicatie en risicobeheer.

Sinds begin 2025 behandelde Solidaris 232 dossiers rond vermeende medische fouten en ongevallen, waarvan er nog 175 lopende zijn. In 68 dossiers werd intussen een positief resultaat voor de patiënt bereikt, waarvan 23 via een minnelijke schikking. Meer dan 5,6 miljoen euro werd verkregen via het Fonds voor de Medische Ongevallen (FMO).

“Medische ongevallen zijn altijd mogelijk, maar slachtoffers mogen niet in de kou blijven staan”, zegt Paul Callewaert, algemeen secretaris van Solidaris.

Complexe procedures, met medische screening
Solidaris wijst op de complexiteit van de procedures. Vooraleer een dossier wordt opgestart, vragen de diensten advies aan adviserend artsen, die nagaan of er sprake kan zijn van een fout dan wel van een complicatie. Op basis daarvan wordt beslist of een minnelijke regeling, een procedure via het FMO of een gerechtelijke procedure aangewezen is.

In 103 dossiers wordt nog gewacht op een uitspraak van de rechtbank, terwijl 35 dossiers hangende zijn bij het FMO. In 24 dossiers die in 2025 werden geopend, werd niet voldaan aan de voorwaarden om te spreken van een medische fout of een medisch ongeval.

Voor artsen illustreren deze cijfers de strikte criteria: er moet een fout worden aangetoond, er moet schade zijn en er moet een uniek oorzakelijk verband bestaan. Het FMO komt enkel tussen bij “abnormale schade” zonder aansprakelijkheid.

Orthopedie, gynaecologie en anesthesie het vaakst betrokken
De analyse van de dossiers toont duidelijke verschillen tussen disciplines. Orthopedie staat op de eerste plaats, vooral in verband met complicaties na knie- en heupprothesen en bij rugchirurgie. Gynaecologie en anesthesie vervolledigen de top drie.

Daarnaast komen ook achtergebleven materiaal of kompressen na operaties frequent voor, evenals ernstige complicaties bij technische ingrepen.

Dossiers waarbij psychiatrie, pediatrie en vooral huisartsen betrokken zijn, blijven beperkt. Universitaire ziekenhuizen komen eveneens relatief weinig voor in de dossiers.

Toegang tot vergoeding blijft beperkt
Hoewel de doorlooptijden bij het FMO de voorbije jaren zijn verbeterd, blijft de toegang tot een vergoeding beperkt.

“We vragen nadrukkelijk aandacht voor een billijke, correcte en redelijke termijn bij de behandeling van dossiers. Zowel bij het FMO als bij de rechtbanken is dat nodig”, zegt Paul Callewaert, die wijst op lange wachttijden en zware procedures voor patiënten.

Communicatie arts-patiënt cruciaal
Naast de juridische aspecten benadrukt Solidaris het belang van communicatie in de medische praktijk.

“We erkennen dat medische incidenten ook voor zorgverleners ingrijpend zijn”, zegt dokter Bart Demyttenaere, directeur Beleid en Studies bij Solidaris. “Werken aan open communicatie en een betere ondersteuning is volgens ons essentieel om escalatie, defensieve geneeskunde en langdurige procedures te vermijden.”

Volgens de gegevens in het persbericht zou een betere communicatie tot 40% van de gerechtelijke procedures kunnen voorkomen. Heldere informatie over risico’s, alternatieven en de gevolgen van het niet uitvoeren van een behandeling maakt deel uit van de wet van 22 augustus 2002 betreffende de rechten van de patiënt en van de principes van informed consent en shared decision-making.

Na een incident blijkt duidelijke communicatie vaak doorslaggevend: patiënten zijn in de eerste plaats op zoek naar erkenning en uitleg.

Voor artsen onderstrepen deze vaststellingen dat risicobeheer niet alleen draait om technische zorg, maar ook om de kwaliteit van de communicatie met de patiënt, zowel voor als na een medische ingreep.