Er was in 2025 een lichte daling van het aantal gedwongen opnames in de Vlaamse psychiatrische ziekenhuizen. Dat meldt koepelorganisatie Zorgnet-Icuro in een persbericht. Begin vorig jaar werd de wetgeving daarrond hervormd, wat mogelijk de reden is voor de lagere cijfers. "Het is echter nog te vroeg om te concluderen dat de hervorming een echte kentering zal teweegbrengen", aldus Zorgnet-Icuro.
Meer dan tien jaar lang steeg het aantal personen dat gedwongen werd opgenomen continu. Tussen 2010 en 2021 steeg het aantal beschermende observatiemaatregelen met maar liefst 64 procent. De jaren nadien waren de cijfers enigszins stabieler, maar 2024 was opnieuw een recordjaar na een stijging van zes procent tot meer dan 5.200 opnames. In 2025, na de wetshervorming rond gedwongen opnames, daalde het aantal weer naar ongeveer 5.000.
De belangrijkste verandering die de federale regering begin vorig jaar invoerde is de 'vrijwillige behandeling onder voorwaarden'. Die kan door rechters worden opgelegd bij een ernstige situatie die in principe voldoet aan de voorwaarden voor een gedwongen opname, maar waar de persoon in kwestie wel openstaat voor een behandeling. Ook werd de maximale evaluatieperiode voor zo'n beschermende observatiemaatregel opgetrokken van 24 naar 48 uur.
Een van de doelen van de wetswijziging was om het aantal gedwongen opnames terug te dringen. Hoewel de cijfers voor 2025 inderdaad licht gedaald zijn, blijft Zorgnet-Icuro voorzichtig: "Of die trend zich zal doorzetten, zullen de komende jaren nog moeten uitwijzen." De koepelorganisatie merkt namelijk dat de toepassing van de nieuwe wettelijke mogelijkheden in het werkveld nog altijd beperkt blijft, onder andere omdat de voorwaarden daartoe niet altijd duidelijk zijn en sommige artsen zorgen hebben rond hun aansprakelijkheid.
Hoewel de totale cijfers rond gedwongen opnames dus al een aantal jaar rond de 5.000 blijven zweven, zien die er specifiek voor kinderen en jongeren minder goed uit. Sinds 2020 is het aantal gedwongen opnames in die bevolkingsgroep meer dan verdubbeld. Wel gaat het in absolute getallen nog steeds om een kleine groep: in 2025 waren het zo'n 250 kinderen en jongeren.
Volgens Zorgnet-Icuro heeft die toename wellicht te maken met de toename van 'externaliserende stoornisen' op jonge leeftijd, zoals agressie, middelengebruik en eetstoornissen. Ook is, net zoals bij de volwassenenhulp, plaatsgebrek een mogelijke verklaring. "Sommige gedwongen opnames móéten wel gebeuren, omdat er anders gewoonweg geen oplossing is voor die kinderen en jongeren", legt Lieve Dhaene uit. De koepelorganisatie pleit daarom voor een sterkere aanpak met meer preventie.
