De Nationale Raad van de Orde der Artsen heeft zich tijdens zijn zitting van 19 juni 2026 gebogen over de modaliteiten voor het verkrijgen van toestemming van minderjarige leerlingen of hun ouders voor het externe medische onderzoek van de geslachtsorganen door de CLB- of PMS-centra.
Dit onderzoek maakt deel uit van de systematische contacten die door de CLB's (Centra voor Leerlingenbegeleiding) worden georganiseerd of de verplichte individuele gezondheidsbalansen van de PMS-centra (Centres psycho-médico-sociaux). De medische opvolging van leerlingen, waarvan de frequentie en de inhoud worden vastgelegd door respectievelijk de Vlaamse Regering en de Regering van de Franse Gemeenschap, is wettelijk verplicht, zo herinnert de Orde.
De ouders of de leerlingen behouden echter de mogelijkheid om er bezwaar tegen te maken dat de opvolging door een arts van het centrum wordt uitgevoerd. In dat geval moet een arts van een andere erkende dienst of een ander centrum dezelfde onderzoeken uitvoeren en de resultaten ervan meedelen.
Informatie en het recht op weigering
Volgens de Nationale Raad doen dit verplichte karakter en dit recht op bezwaar "geen afbreuk aan de andere wettelijke en deontologische verplichtingen van de arts, noch aan de rechten van de patiënt", waaronder het recht op informatie, op vrije en geïnformeerde toestemming of op het respect voor de intimiteit. Leerlingen en hun ouders moeten daarom vóór het onderzoek "voldoende en begrijpelijke informatie" ontvangen over het doel, de aard en het verloop ervan.
Het advies legt de nadruk in het bijzonder op onderzoeken met een gevoelig karakter, zoals dat van de pubisstreek of de geslachtsorganen, die "het voorwerp moeten uitmaken van een voorafgaande uitleg en bespreking". Het onderstreept het belang ervan voor het opsporen van bepaalde aandoeningen, zoals een liesbreuk, een hydrofiele (waterbreuk), een varicofiele (spataderbreuk), een teelbaltumor of een vroege puberteit.
Leeftijd en beoordelingsvermogen
Elke medische handeling vereist de toestemming van de minderjarige leerling, "rekening houdend met diens leeftijd en beoordelingsvermogen", preciseert de Nationale Raad. Wanneer de minderjarige zijn rechten niet geldig kan uitoefenen, geven de ouders de toestemming.
De arts is bovendien verplicht om "een houding aan te nemen die getuigt van empathie, respect en welwillendheid" tegenover de leerling, rekening houdend met diens leeftijd, maturiteit en eventuele gevoeligheden. Indien een leerling terughoudendheid toont, moet de voorkeur worden gegeven aan dialoog en een respectvolle benadering, met oog voor het welzijn en de waardigheid van het kind.
Dossier en richtlijnen
Alle relevante elementen — verstrekte informatie, verkregen toestemming, uitgevoerde onderzoeken, geuite terughoudendheid of weigeringen — moeten in het patiëntendossier worden opgenomen, voegt het advies toe.
Tot slot acht de Nationale Raad het wenselijk dat de centra duidelijke en uniforme richtlijnen opstellen over de communicatie met leerlingen en hun ouders, evenals over de praktische modaliteiten van gevoelige onderzoeken. Een systematische toelichting van het nut van deze onderzoeken, bijvoorbeeld in het kader van de lessen burgerzin, zou het vertrouwen van de leerlingen in deze procedures kunnen versterken.
