Een vertrouwelijk rapport van het RIZIV, opgesteld eind 2019 en in april 2026 openbaar gemaakt door klokkenluiders via de onderzoekscel van Het Laatste Nieuws, doet het debat over de controle op arbeidsongeschiktheid opnieuw oplaaien. In een persbericht dat maandag werd verspreid, ziet de BUG hierin de bevestiging van een "structureel disfunctioneren van het systeem" en stelt zij dat zorgverleners niet langer de gevolgen mogen dragen van een falende controle.

Het interne document bevat een bijzonder zwaarwegende conclusie: "Meer dan de helft van de langdurig zieken die werden gecontroleerd, is in werkelijkheid niet arbeidsongeschikt." Volgens het persbericht was 59% van de gecontroleerde langdurig zieken "niet werkelijk arbeidsongeschikt" en werden 172 uitkeringen "onmiddellijk geschorst na de controles".

De BUG benadrukt ook dat het rapport "nooit aan de bevoegde minister werd bezorgd" en dat het kabinet van Frank Vandenbroucke er pas in december 2024 een kopie van ontving.

Volgens de organisatie sluiten deze bevindingen aan bij de analyse die haar leden al langer maken. Het fundamentele probleem is dat "de ziekenfondsen tegelijk uitbetalers zijn van uitkeringen en beoordelaars van het recht op die uitkeringen". "Dit structurele belangenconflict creëert een logica van het vermijden van controles", stelt de BUG, die daaraan toevoegt dat "hoe groter het aantal langdurig zieken, hoe meer de rol van de ziekenfondsen als institutionele tussenpersonen wordt gerechtvaardigd".

Het persbericht wijst ook op de financieringsmechanismen. "Gedurende decennia was de financiering van de ziekenfondsen gekoppeld aan het aantal leden en het volume beheerde uitkeringen, en niet aan de performantie van de controles", aldus de BUG. "Elke bijkomende langdurig zieke vertegenwoordigde een extra financiële stroom die hun structuren rechtvaardigde."

De organisatie legt vooral de nadruk op de gevolgen voor artsen en andere zorgverleners. Zij "veroordeelt met klem het narratief dat zorgverleners, niet-geconventioneerde artsen, tandartsen en kinesitherapeuten verantwoordelijk stelt voor de ontsporing van de gezondheidsuitgaven". "Dit rapport toont aan dat de echte lekken zich elders bevinden", klinkt het.

De BUG formuleert ook een duidelijke boodschap in het debat over honoraria. "Men kan zorgverleners niet vragen om via hun werk een systeem te financieren waarvan de controlemechanismen bewust zijn verzwakt door degenen die ze hadden moeten handhaven", stelt zij. Daarom vraagt zij dat "elke discussie over de tarieven van zorgverleners wordt opgeschort zolang geen volledige audit van de uitgaven voor arbeidsongeschiktheid is uitgevoerd".

Tot haar andere eisen behoren "de volledige publicatie van het RIZIV-rapport van 2019 en alle gelijkaardige inspectierapporten", "de oprichting van een parlementaire commissie over het bestuur van de ziekenfondsen en hun rol als controleur" en "een daadwerkelijke scheiding tussen de functies van uitbetaler en beoordelaar binnen het systeem van arbeidsongeschiktheid".

Tegen de achtergrond van lopende hervormingen om de terugkeer naar werk te stimuleren, stelt de BUG dat deze onvoldoende zullen zijn "als de ziekenfondsen zelf niet worden onderworpen aan een transparant en verantwoord bestuur". "De vrije geneeskunde is de beste garantie voor de patiënt", besluit zij, maar die "kan niet overleven in een systeem waar transparantie afhankelijk is van de betrokken actoren".

Lees ook : "Meer dan helft langdurig zieken kan wel werken", aldus overheidsrapport