Hittegolven, overstromingen en de gevolgen voor de mentale gezondheid en de continuïteit van de gezondheidszorg behoren tot de risico’s die prioritair zijn onderzocht in de BE-Adapt-studie, die de FOD Volksgezondheid donderdag voorstelde. De analyse dient ter voorbereiding van het Federaal Adaptatieplan 2027-2031 en identificeert federale hefbomen om de bevolking en essentiële diensten te beschermen. Over de voorgestelde maatregelen moet nog politiek worden beslist.

VITO, ICEDD, Ramboll en Möbius voerden de studie Be-Adapt: Adaptation Measures in Belgium Based on Risk Analyses uit in opdracht van de dienst Klimaatverandering van de FOD Volksgezondheid. Ze onderzoekt tien klimaatrisico’s waarbij het federale niveau een belangrijke rol kan spelen en bouwt voort op de Belgische klimaatrisicobeoordeling van het Centrum voor Risicoanalyse van Klimaatverandering (CERAC).

Zes risico’s werden diepgaand geanalyseerd: gezondheidsrisico’s als gevolg van hittegolven, de continuïteit van de gezondheidszorg tijdens hittegolven en overstromingen, de mentale gezondheid, sociale ongelijkheid, de kwetsbaarheid van energie-infrastructuur en de verzekerbaarheid van woningen in overstromingsgevoelige gebieden. Voor vier andere risico’s, waaronder de verspreiding van vectorgebonden ziekten, sloot de studie aan bij bestaande processen en expertise.

Hitte als prioritair gezondheidsrisico

Hittegolven vormen een van de belangrijkste gezondheidsrisico’s voor België. De FOD Volksgezondheid verwijst in zijn persbericht naar een oversterfte van bijna 3.000 mensen tijdens de zomer van 2026, volgens Sciensano.

De beoordeling van CERAC wijst onder meer op het verhoogde risico voor ouderen, zwangere vrouwen, patiënten met chronische fysieke of psychische aandoeningen en mensen in kwetsbare woonomstandigheden. De woonomstandigheden bepalen mee in welke mate mensen zich kunnen beschermen: in steden kan ongeveer 14% van de huishoudens, en tot 40% van de meest kwetsbare huishoudens, de woning in de zomer niet koel houden.

CERAC stelt ook vast dat hete dagen de effecten van luchtvervuiling verergeren. Tot de gevolgen van de klimaatverstoring voor de gezondheid behoort daarnaast een verergering van pollenallergieën.

Zorginstellingen kwetsbaar wanneer de zorgvraag stijgt

De continuïteit van de gezondheidszorg vormt een afzonderlijk risico in BE-Adapt. Extreme weersomstandigheden kunnen zowel de bevolking als de instellingen die voor haar zorg instaan, treffen.

Ziekenhuizen en woonzorgcentra zijn zelf kwetsbaar voor extreme hitte en overstromingen, benadrukt CERAC. Net op die momenten wordt een verhoogde vraag naar zorg verwacht. Zonder aanpassing van de infrastructuur en de organisatie van de zorg dreigt het zorgsysteem daardoor verder onder druk te komen.

De federale studie identificeert verschillende actiedomeinen: monitoring, vroegtijdige waarschuwingssystemen, crisisvoorbereiding, bescherming van kritieke infrastructuur en versterking van de continuïteit van essentiële diensten. Ook de kwetsbaarheid van energie-infrastructuur werd diepgaand geanalyseerd.

De studie benadrukt dat gezondheidszorg, energievoorziening, sociale bescherming en crisisbeheer op elkaar moeten worden afgestemd. Klimaatadaptatie in de zorg vraagt samenwerking tussen verschillende beleidsniveaus en sectoren.

Mentale gezondheid bij de zes prioriteiten

BE-Adapt besteedt ook specifiek aandacht aan de impact van klimaatverandering op de mentale gezondheid. De beoordeling van CERAC beschrijft risico’s op een toename van angst, depressie en trauma als gevolg van extreme weersomstandigheden. Ze benadrukt dat een groter aanbod aan mentale gezondheidszorg nodig is om die gevolgen op te vangen.

De federale analyse behandelt toenemende sociale ongelijkheid en druk op de sociale cohesie eveneens als een afzonderlijk risico. Ondersteuning van kwetsbare groepen en risicocommunicatie behoren tot de voorgestelde hefbomen.

De overstromingen illustreren de omvang van de materiële gevolgen van klimaatrampen. Volgens de cijfers die de FOD Volksgezondheid aanhaalt, veroorzaakten de overstromingen van 2021 in Wallonië ruim 5,2 miljard euro schade. De verzekerbaarheid van woningen in overstromingsgevoelige gebieden is een van de zes diepgaand onderzochte risico’s.

Ook vectorgebonden ziekten onderzocht

De verspreiding van vectorgebonden ziekten, onder meer door muggen en teken, behoort tot de vier minder diepgaand onderzochte risico’s. De studie sloot hiervoor aan bij bestaande processen en expertise, zonder afbreuk te doen aan het belang van deze risico’s.

De drie andere domeinen zijn risico’s voor transportinfrastructuur, verstoringen van internationale voedselketens en verplaatsingen van personen na klimaatrampen.

Voorstellen wachten op politieke besluitvorming

Voor elk van de zes prioritair onderzochte risico’s identificeerden de onderzoekers adaptatiemaatregelen die het federale niveau kan uitrollen. Die moeten schade en maatschappelijke ontwrichting helpen voorkomen, kwetsbare groepen beter beschermen en de werking van essentiële diensten versterken.

De voorstellen van BE-Adapt moeten nog door de federale administraties worden geëvalueerd voordat de regering beslissingen neemt. Die evaluatie zal betrekking hebben op hun doeltreffendheid, haalbaarheid en kostprijs. Minister van Klimaat Jean-Luc Crucke zal vervolgens de politieke besluitvorming binnen de federale regering coördineren.

“Ons doel is duidelijk: risico’s beter anticiperen en de bevolking, onze infrastructuur en onze economie beter beschermen”, verklaart de minister. Het Federaal Adaptatieplan 2027-2031 zou in de loop van 2027 worden afgerond.

> De gedetailleerde resultaten van de BE-Adapt-studie zijn beschikbaar op de website van de Klimaatdienst.