Met een studiedag in het Vlaams Parlement heeft CD&V maandagvoormiddag het "startschot" gegeven voor het wetgevend werk voor de hervorming van de euthanasiewetgeving bij vergevorderde dementie. CD&V-voorzitter Sammy Mahdi ontkende daarbij dat zijn partij op de rem staat voor een hervorming.
Het federale regeerakkoord voorziet in een hervorming van de euthanasiewetgeving bij vergevorderde dementie. Momenteel is het zo dat mensen met (jong)dementie al vroeg in hun ziekte voor euthanasie moeten kiezen, omdat ze anders niet meer wilsbekwaam zijn. Vorige week drong naast oppositiepartij Anders ook coalitiepartner Vooruit bij CD&V-justitieminister Justitie Annelies Verlinden aan om werk te maken van de hervorming.
Met een studiedag, waarbij verschillende experts kwamen spreken, wou CD&V maandagvoormiddag het wetgevend werk voor de hervorming opstarten. "Voor ons is het heel belangrijk dat het leven niet alleen menswaardig is, maar dat het einde van het leven dat ook is", zei CD&V-voorzitter Mahdi. Hij ontkende nadrukkelijk dat zijn partij op de rem staat voor hervorming.
"Waar we wel op de rem voor staan is een soort laissez-faire en kaduke wetgeving, waardoor artsen met de handen in het haar zitten en niet goed weten wat ze wel en niet mogen. En waardoor ook de familie en de omgeving niet goed weet waar je eindigt. (...) Dat doe je niet zomaar met een pennentrek. Maar dat is ook geen reden om het eeuwenlang te laten aanslepen", zei Mahdi, die zich niettemin niet wou vastpinnen op een timing.
De partijvoorzitter gaf aan dat hij zich er bewust van is dat de hervorming dringend is voor mensen die nu een diagnose hebben gekregen, en soms te vroeg moeten kiezen voor euthanasie. "Er zijn veel mensen die te vroeg zijn moeten sterven omdat het daarna gewoon niet meer ging. Het is net dat dat we moeten zien te vermijden. En er zijn mensen die op het einde van het proces er zo slecht aan toe zijn dat ze dat iedereen vaststelt dat dat geen menswaardig leven meer is. Ook daar is een oplossing voor nodig", zei hij.
Voor een oplossing is het nu "de juiste evenwichten" vinden en "heel verfijnd" tewerkgaan. "Daarom moeten wij als christendemocraten daar het voortouw mee nemen. We mogen het niet overlaten aan mensen die daar heel plat en populistisch over spreken", zei Mahdi.
De hervorming die CD&V vooropstelt breidt de euthanasiewet dus uit met de mogelijkheid tot euthanasie bij dementie, ook als iemand niet langer wilsbekwaam is door de aandoening. Daarbij moet, zoals ook in de Nederlandse wetgeving, uitzichtloos en ondraaglijk lijden het uitgangspunt zijn, klinkt het. De mogelijkheid tot euthanasie moet er in de eerste plaats komen via een voorafgaande wilsverklaring, waarin de patiënt de toestand beschrijft die hij zelf voor ogen heeft als "onverenigbaar met een zinvol leven".
Verder wil CD&V inzetten op een vroegtijdige zorgplanning. Zo moet er samen met zorgverstrekkers, naasten of vertrouwenspersonen een traject opgestart worden om periodiek te bekijken welke medische zorg en behandelingen nodig zijn, en wat de wil is van de patiënt gedurende de verschillende levensfases waarin hij zich bevindt. De beslissing om over te gaan tot euthanasie moet altijd het gevolg zijn van een zorgvuldig traject, vindt de partij.
CD&V wil tot slot nog een betere zorg en omkadering van mensen met dementie. Voor de partij mag euthanasie nooit een alternatief zijn voor een gebrekkige zorg voor personen met dementie. Maar cruciaal voor de partij is dus dat ook de actuele wensen van de patiënt gerespecteerd worden. Zo moet rekening gehouden worden met de mogelijkheid dat een patiënt op het moment van een nakende euthanasie mogelijk niet meer geïnteresseerd is in euthanasie of zich verzet.
"De wilsverklaring is noodzakelijk, maar niet voldoende", zo verwoordt Kamerlid Els Van Hoof het. "Essentieel daarbij is de vroegtijdige zorgplanning: het proces waarin je op verschillende momenten stilstaat bij levenskwaliteit, waardigheid en wat voor iemand ondraaglijk lijden is. Autonomie moet daarbij hand in hand gaan met bescherming van kwetsbare mensen en hun actuele belangen. Samen met artsen, naasten en een vertrouwenspersoon moet telkens opnieuw worden afgewogen wat nog aanvaardbaar is voor de patiënt."
Minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) verwees in haar toespraak naar de principes die voor haar belangrijk zijn voor het nieuwe wettelijk kader dat ze zal voorleggen. Een daarvan is het respect voor de wil van de patiënt, met een vroegtijdige zorgplanning, zei ze. Maar er is ook de bescherming van kwetsbare mensen, waarna de minister verwees naar het fel becommentarieerde debat in De Afspraak van vorige week.
De stelling dat de 'gezonde, wilsbekwame ik" ten allen tijde doorslaggevend moet zijn, zonder verdere rol voor de 'zieke ik' plaatst haar voor een "fundamenteel vraagstuk", zei ze. "Wie ziek is en wilsonbekwaam verliest zijn waardigheid en menselijkheid niet. Als we de gezonde ik absoluut laten primeren, dreigt de actuele patiënt gereduceerd te worden tot de vroegere beslissing en verdwijnt de mens achter de patiênt uit beeld. Ook de mens met vergevorderde dementie blijft voor ons meetellen. De wilsverklaring moet gerespecteerd worden. Maar ze mag nooit de levende realiteit van patiënt volledig overschrijven."
