België telde tijdens de eerste hittegolf van deze zomer meer dan 2.000 extra overlijdens en behoorde tot de zwaarst getroffen landen van Europa. Toch ontbrak een coherent hitteplan, schrijft huisarts en KU Leuven-onderzoeker Gijs van Pottelbergh. "Het hittebeleid bleef steken in werkgroepen, conferenties en nieuwsbrieven."

Enkele weken voor de hittegolf nam van Pottelbergh deel aan een vergadering met de Vlaamse overheid over de gezondheidsimpact van extreme hitte. Toen hij vroeg welk crisisplan klaar lag, kreeg hij vooral uitleg over de versnippering van bevoegdheden tussen de verschillende overheden. "Er was geen coherent plan. Er was niemand met het mandaat om de regie te nemen", schrijft hij in een scherp opiniestuk in De Morgen.

"We gooiden de agenda om en formuleerden een dringend advies: voorzie onmiddellijk toegankelijke koelteplekken voor kwetsbare burgers in alle steden en dorpen. Een bewezen maatregel die snel te realiseren valt." Een maand later bleek het advies opgenomen in een algemene nieuwsbrief aan de gemeenten.

Dat een dringende aanbeveling uiteindelijk belandde in een algemene nieuwsbrief, noemt van Pottelbergh symptomatisch voor het hittebeleid. Waar artsen onmiddellijke actie vroegen, bleef het bij communicatie. Twee maanden later volgde een uitzonderlijke hittegolf met meer dan 2.000 extra overlijdens. Het was de dodelijkste hittegolf uit de recente Belgische geschiedenis.

Met een oversterfte van 48 procent behoorde ons land tot de zwaarst getroffen landen van Europa. Hittegolven leiden tot meer hitteslagen, acute hart- en longproblemen en een zware belasting van spoeddiensten en huisartsen, terwijl ook de reguliere zorg onder druk komt te staan, schrijft van Pottelbergh.

Daarom spaart hij het beleid niet. "Het beleid blijft steken in interfederale werkgroepen, pilootprojecten, conferenties en nieuwsbrieven. Zelden leidt het tot daadwerkelijke actie. Voor dat getreuzel betalen we als maatschappij elk jaar een hogere prijs – in euro's, maar vooral in mensenlevens."

Ideologisch getouwtrek

De huisarts pleit voor één nationaal hitteplan met een duidelijke regie over de verschillende bestuursniveaus heen. Hij schuift daarbij concrete maatregelen naar voren, zoals toegankelijke koelteplekken, vergroening, ontharding, zonwering en nachtventilatie. Ook de gezondheidswinst van een lagere luchtvervuiling mag volgens hem niet worden onderschat. Minder uitstoot van fossiele brandstoffen leidt niet alleen tot minder opwarming, maar ook tot minder hart- en vaatziekten, longaandoeningen en andere chronische gezondheidsproblemen.

Zijn slotboodschap is tegelijk een oproep om het klimaatdebat anders te voeren. "Het klimaatdebat zit al decennia verstrikt in ideologisch getouwtrek. Dat moet vandaag stoppen. We hebben op elk bestuursniveau één strak actieplan nodig." van Pottelbergh besluit dat de kennis, de technologie en de oplossingen al lang beschikbaar zijn. "Wat vandaag ontbreekt, is de politieke daadkracht om ze ook daadwerkelijk in beleid om te zetten."

Lees ook : Klimaatarts Jules Vertriest: "Ons hittebeleid staat er, maar de crisisaanpak moet beter"