Een nieuw wetsvoorstel van N-VA-Kamerlid Frieda Gijbels wil de bescherming van eiceldonoren in België aanzienlijk versterken. Tegelijk groeit de bezorgdheid in de fertiliteitssector dat strengere regelgeving in het domein van donatie, onder meer rond anonimiteit, het aantal donoren kan doen dalen en de toegankelijkheid van behandelingen onder druk zet. Het dossier legt daarmee een duidelijk spanningsveld bloot tussen meer bescherming voor de donor en het behoud van een toegankelijk zorgaanbod.

“Het doneren van eicellen is veel complexer dan de donatie van bloed of zaadcellen,” schrijft Gijbels in een persmededeling. “Vrouwen moeten daarom op een volledige, onafhankelijke en transparante wijze worden geïnformeerd én begeleid.” Met haar wetsvoorstel wil ze een apart statuut invoeren voor eiceldonatie. Vandaag wordt die juridisch nog grotendeels gelijk behandeld met andere vormen van donatie, zoals sperma, terwijl de medische realiteit fundamenteel verschilt.

Eiceldonatie vereist een intensief traject met hormonale stimulatie en een chirurgische ingreep. Dat brengt risico’s met zich mee, zowel fysiek als psychologisch. Toch ontbreken volgens de indiener duidelijke en uniforme regels rond geïnformeerde toestemming, nazorg en opvolging van complicaties.

Het voorstel wil die lacunes wegwerken via een strikte en gestandaardiseerde procedure. Zo krijgt elke donor een onafhankelijke arts-vertrouwenspersoon, los van het fertiliteitscentrum, en wordt een verplicht traject ingevoerd met meerdere gesprekken, een bedenktijd en een psychologische evaluatie.

Daarnaast wordt de begeleiding van donor en wensouders volledig gescheiden, om belangenconflicten te vermijden. Donoren krijgen ook meer inspraak in de behandeling en behouden het recht om hun toestemming op elk moment in te trekken zolang de eicellen niet zijn gebruikt.

Meer opvolging, controle en garanties
Ook de medische en financiële omkadering wordt aanzienlijk uitgebreid. Het voorstel voorziet in een verplichte medische opvolging van minstens tien jaar, met registratie in een centraal systeem om beter zicht te krijgen op mogelijke langetermijneffecten.

Fertiliteitscentra worden verplicht een verzekering af te sluiten die zowel onmiddellijke complicaties als latere schade dekt, tot twintig jaar na de donatie. Daarnaast komt er een uniforme kostenvergoeding, ongeacht het traject of het resultaat.

Verder wordt ingezet op meer transparantie en controle. Er komt een verplicht overheidsplatform met neutrale informatie voor donoren en een onafhankelijk meldpunt waar klachten en incidenten kunnen worden geregistreerd en opgevolgd. Commerciële werving wordt expliciet verboden.

Volgens Gijbels is die versterking noodzakelijk: “België behoort medisch tot de wereldtop, maar de structurele bescherming van vrouwelijke donoren blijft achter. Dat moet beter.”

Minder toegankelijk
De ongerustheid in de sector richt zich niet alleen op dit wetsvoorstel, maar ook op bredere hervormingen in de donatieregelgeving. Zo waarschuwde de Belgian Society for Reproductive Medicine recent voor de mogelijke impact van het voorontwerp van wet van minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke, dat de anonimiteit van donoren wil opheffen.

Volgens de vereniging dreigt dat voorstel het vertrouwen van donoren uit het verleden te schaden en nieuwe donoren af te schrikken, wat het aanbod verder kan doen dalen. In combinatie met bijkomende verplichtingen in de praktijk, vreest de sector dat behandelingen minder toegankelijk worden.

Ook Irina De Knop (Anders) plaatst het voorstel van Gijbels in dat bredere spanningsveld. Zij waarschuwt dat de opeenstapeling van voorwaarden, procedures en kosten eiceldonatie in de praktijk sterk kan bemoeilijken. Volgens haar dreigt het systeem zo complex te worden dat fertiliteitscentra zich beperken tot gekende donatie of donatie zelfs volledig afbouwen, met gevolgen voor de toegankelijkheid van behandelingen.

> Klik hier voor het wetsvoorstel
> Lees ook: "Wetsontwerp bedreigt toegankelijkheid tot sperma- en eiceldonatie" (BSRM)