Volgens het Vlaams Artsensyndicaat “maken de onthullingen over het miljardenvermogen van de ziekenfondsen eindelijk zichtbaar wat jarenlang onder de oppervlakte bleef”. Het sociale imago waarmee ziekenfondsen graag uitpakken, strookt niet met “een praktijk die vooral gericht is op het uitbouwen van eigen financiële reserves”. Dr. Jos Vanhoof vraagt politieke moed om de invloed van de ziekenfondsen te begrenzen. Ook het Kartel spaart intussen de kritiek niet.

Jos Vanhoof, voorzitter van het Vlaams Artsensyndicaat (VAS), wijst op een paradox die al jaren groeit. “Ziekenfondsen bezitten een miljardenkapitaal aan beleggingen en vastgoed, boeken belastingvrije winsten op hospitalisatieverzekeringen en vergroten jaar na jaar hun reserves.” Diezelfde instellingen leggen artsen tegelijk “zware besparingen op die de zorgkwaliteit onder druk zetten en uiteindelijk ook patiënten treffen.”

Dat spanningsveld is volgens het VAS te groot om nog langer te negeren. “Terwijl de ziekenfondsen zich profileren als behoeders van solidariteit en toegankelijkheid,” zegt Vanhoof, “tonen de cijfers dat hun werkelijke prioriteiten elders liggen.”

Het is dan ook bijzonder ironisch dat net de ziekenfondsen artsen steevast als graaiers wegzetten. “De beperkte overschrijdingen binnen het artsenbudget, waar artsen onevenredig zwaar op worden afgerekend, steken schril af tegen de ongebreidelde groei van het miljardenvermogen dat de ziekenfondsen jaar na jaar opbouwen en dat op cruciale activiteiten nauwelijks wordt belast.”

Dat die aanzienlijke winsten niet terugvloeien naar de zorg, vindt Vanhoof niet te verdedigen. “Het morele gezag dat de ziekenfondsen zichzelf toedichten valt daardoor volledig weg.”

Daarmee legt het VAS bloot waar het echt om draait: de ongebreidelde politieke macht die de ziekenfondsen naar zich toetrekken. “In de RIZIV-structuren drukken ziekenfondsen zwaar hun stempel op beslissingen die opvallend vaak aansluiten bij hun eigen financiële belangen.” De Kaderwet noemt Vanhoof een helder voorbeeld. “Voorstellen uit interne ziekenfondsnota’s duiken vrijwel ongewijzigd op in deze wet en in andere bepalingen die vooral extra beperkingen en sancties voor artsen invoeren.”

Volgens Vanhoof houdt het argument dat dit gebeurt in naam van betaalbare zorg geen stand “wanneer blijkt dat de financiële winsten vooral bij de ziekenfondsen zelf terechtkomen.”

Druk verhogen op de politiek
Dat brengt het VAS tot de kern van de zaak: een structurele rolvermenging die de zorg schaadt. “De vraag rijst of een model waarin ziekenfondsen tegelijk publieke middelen beheren, verzekeringen verkopen, apotheken en andere zorginstellingen uitbaten én mee beslissen over budgetten en tarieven nog te verantwoorden is.” Hij vindt het “niet langer aanvaardbaar dat instellingen met zo’n cumul van rollen en functies het zorgbeleid blijven sturen.” Die positie van rechter én partij “ondermijnt het vertrouwen van zowel artsen als patiënten.”

Daarom verhoogt het VAS de druk op de politiek. “Nu de feiten op tafel liggen zijn er geen excuses meer,” zegt Vanhoof. Volgens hem moet de zorg opnieuw worden georganiseerd “rond de noden van patiënten en zorgverleners, niet rond de financiële logica van instellingen die hun sociale opdracht te lang als dekmantel gebruikten. Wat dragen de ziekenfondsen vandaag nog werkelijk bij aan betere zorg?”

“Nauwelijks nog ernstig te nemen”
Ook Kartel-voorzitter Thomas Gevaert neemt geen blad voor de mond. “Ziekenfondsen betalen 0 euro op 1,45 miljard winst,” zegt hij. Het contrast tussen hun financiële slagkracht en hun publieke discours is volgens hem nauwelijks nog ernstig te nemen. In het overlegmodel krijgen artsen “met de regelmaat van de klok als een bende kleuters een preek” over verantwoordelijkheid en solidariteit, terwijl ziekenfondsen zelf nauwgezet waken over alles wat hun positie versterkt.

Hij wijst op standpunten die opvallend vaak samenvallen met hun commerciële belangen. “We zijn tegen indexeren van remgelden, want we betalen via onze verzekeringen remgelden terug.” En: “We zijn voor het aftoppen of verbieden van supplementen, want wij betalen via onze verzekeringen supplementen terug.” Even tekenend vindt hij hun houding in het dossier van de teleconsultaties: “We willen de teleconsultaties afschaffen en de videoconsultaties behouden, want we hebben geïnvesteerd in een private speler met een platform voor videoconsultaties.”

Voor Gevaert past het allemaal in één patroon. “Als je geen belastingen betaalt op een gigantisch vermogen, zelf geen zorg levert en toch de macht hebt om zorgverleners dagelijks te controleren, te sturen en te sanctioneren, dan ben je niet de bewaker van solidariteit maar de architect van een systeem dat vooral je eigen belangen dient.”

Lees ook:

> N-VA wil debat over ziekenfondsen heropenen na onthullingen over hun miljardenvermogen
> Ziekenfondsen bezitten 6,1 miljard: hun vermogen is nu eindelijk in kaart gebracht