Topeconoom Ivan Van de Cloot is sinds kort actief binnen de onafhankelijke denktank Vista Minds, opgericht door dr. Kristoff Corten. Hij wil de extramurale zorg niet alleen cijfermatig onderbouwen, maar ook verdedigen tegen wat hij ziet als een bewuste ondermijning van dit zorgmodel. “Wat denkt de minister dat er zal gebeuren als zorgverleners er massaal de brui aan geven? Zijn beleid is roekeloos en mogelijk onomkeerbaar.”

Hij staat bekend als een bedachtzaam spreker, maar in dit dossier is Ivan Van de Cloot uitzonderlijk scherp. Met zijn ervaring als econoom bij ING, hoofdeconoom bij Itinera en oprichter van Stichting Merito start hij bij Vista Minds met een project dat tegelijk concreet en dringend is: “We brengen per specialisme in kaart wat het potentieel is voor het extramurale. Denk aan ingrepen zoals cataract, waarbij de vraag is hoeveel buiten het ziekenhuis kan gebeuren, én wat dat oplevert op het vlak van efficiëntie.”

Patiënten waarderen extramurale zorg omwille van comfort en nabijheid, zegt hij. “De kwaliteit blijft minstens gelijk, de toegankelijkheid stijgt en de kosten kunnen dalen. Dat zijn geen kleine voordelen. Als die efficiëntiewinsten goed in kaart worden gebracht, kunnen ze hergeïnvesteerd worden in ziekenhuizen.”

Hij is ervan overtuigd dat het extramurale deel van de oplossing is voor een betaalbare, toegankelijke gezondheidszorg. Maar precies dat model staat vandaag onder druk. “De workflow buiten het ziekenhuis kan vaak veel optimaler worden georganiseerd. Alleen saboteert het beleid die mogelijkheden keer op keer, uit wantrouwen en controlezucht.”

“De alarmbellen luiden, maar niemand luistert”
Een recente enquête van Vista Minds laat zien hoe diep het probleem zit. Eén op de vier artsen overweegt te stoppen met extramurale zorg als de financiële druk toeneemt. “Dat is een noodkreet,” zegt Van de Cloot. “Heeft men enig idee wat een golf van stopzettingen zou betekenen voor de ziekenhuizen? Die draaien nu al op hun limiet.”

Wat hem zorgen baart, is dat de politiek nauwelijks lijkt te reageren. “Het is alsof de alarmbellen alleen gehoord worden door wie zelf in het veld staat. Ik ben erg bezorgd over de wereldvreemdheid van veel verantwoordelijken.”

Jonge artsen voelen volgens hem feilloos aan wat er fout loopt. “Ze zeggen: ‘Vandenbroucke raakt ons in de kern van wie we zijn als arts.’ Ze voelen zich afgeremd in hun plannen, hun ondernemerschap wordt ontmoedigd. Sommigen denken eraan de geneeskunde helemaal te verlaten.”

De echte dreiging zit volgens Van de Cloot in de timing. “De impact van de wetgeving rond supplementen zal pas voelbaar zijn tegen het einde van de legislatuur. Dan komt het besef bij velen, maar dan is het misschien al te laat. Eer een volgende regering een koerswijziging heeft voorbereid, is het extramurale mogelijk onherstelbaar verzwakt.”

Een berekend offensief tegen autonomie
De aanval op het extramurale is geen toevallige ontsporing, meent Van de Cloot. “Vandenbroucke lijkt vooral macht na te streven. Alles wat aan zijn controle ontsnapt, zoals het vrije beroep, wordt verdacht gemaakt, gemarginaliseerd of gesaboteerd.”

Hij ergert zich aan de framing dat artsen gefinancierd worden door de overheid. “In werkelijkheid is het de patiënt die gesubsidieerd wordt, niet de arts. Maar het beleid probeert elke alternatieve bron van financiering buiten de overheid te beschadigen. Dat staat ver van een efficiëntiepolitiek; het is puur ideologie.”

Voor Van de Cloot is dit een klassiek voorbeeld van doorgedreven etatisering: het streven naar totale controle door de staat. “Precies daarom heb ik Stichting Merito opgericht. Vrijheid is niet optioneel in een goed werkende samenleving. Zonder ondernemerschap geen innovatie, ook niet in de zorg.”

Een bijzonder pijnpunt is de uitbreiding van het systeem van verhoogde tegemoetkoming. “Solidariteit is belangrijk, maar het moet een spontane basis hebben,” stelt Van de Cloot. “Nu wordt het geforceerd opgelegd, en dat breekt het draagvlak af.”

Voor hem is het duidelijk: “Het plafond op ereloonsupplementen is niet anders dan een ondermijning van de extramurale zorg. En je moet je afvragen: is er misschien een agenda om het huidige extramurale systeem af te bouwen en te vervangen door structuren die beter passen binnen de machtssfeer van mutualiteiten en zuilen? Dat zou veel verklaren.”

“Chaos en vertrouwensbreuk als strategie”
Het beleid van Vandenbroucke getuigt volgens Van de Cloot van ideologische koppigheid. “Er worden spelletjes gespeeld met een systeem dat draait rond leven en dood. Er is veel hypocrisie. Men doet alsof België een land is waar je geen privéverzekering nodig hebt, terwijl een kwart van de uitgaven gewoon niet afgedekt wordt.”

De kloof tussen belofte en realiteit wordt almaar groter. “Burgers draaien op voor een groeiend eigen risico, terwijl de overheid blijft beweren dat alles gratis is. Dat is een gevaarlijk spel. En het lijkt alsof sommigen chaos en vertrouwensbreuk beschouwen als een aanvaardbare onderhandelingstactiek.”

Toch blijft Van de Cloot geloven in oplossingen. “Als er dogmatici zijn die ondanks de maatschappelijke waarde van het extramurale deze toch bewust willen kapotmaken, moeten we ervoor zorgen dat zij geïsoleerd komen te staan.”

Wat hij vandaag vooral mist, is verbondenheid. “Te veel zorgverleners voelen zich alleen. Dat is gevaarlijk. We moeten de krachten bundelen. Samenwerking en verbinding zijn de enige hefbomen waarmee we dit kunnen keren.”

“Wat denkt de minister dat er zal gebeuren als zorgverleners in het extramurale afhaken?” besluit Van de Cloot. “Je vangt dat niet op met een beetje extra ziekenhuiscapaciteit. Kunnen we een ander woord gebruiken dan roekeloos? Ik denk het niet.”