In een scherpe vrije tribune haalt Margot Cloet, gedelegeerd bestuurder van Zorgnet-Icuro, uit naar de opmars van privéklinieken en extramurale zorginitiatieven. Ze waarschuwt dat die geen extra zorgcapaciteit creëren, maar artsen en activiteiten wegtrekken uit ziekenhuizen.

In haar opiniestuk in De Morgen plaatst Cloet vraagtekens bij het enthousiasme voor privéklinieken. Die worden vaak voorgesteld als een oplossing voor lange wachttijden en meer flexibiliteit voor artsen. Toch ligt de fundamentele vraag volgens haar elders: passen dergelijke initiatieven binnen de toekomstvisie voor de Belgische gezondheidszorg?

"Geen extra zorg, wel een verschuiving van artsen"
Een van haar belangrijkste argumenten is dat privéklinieken geen bijkomende capaciteit creëren. Het aantal artsen in België wordt immers gereguleerd via contingentering. "Een arts die consultaties verricht in een privékliniek, kan diezelfde prestaties niet leveren in een ziekenhuis", schrijft Cloet. "Het gaat dus niet om bijkomende capaciteit, maar om een verschuiving van capaciteit."

Daarnaast kiezen privéklinieken zelf welke activiteiten ze aanbieden. Complexe patiënten, wachtdiensten, weekendprestaties en spoedgevallen blijven ondertussen grotendeels de verantwoordelijkheid van ziekenhuizen. "Wie op een feestdag 's avonds met een ernstig oogletsel op spoed terechtkomt, verwacht terecht dat er een oftalmoloog klaarstaat met voldoende ervaring."

Wanneer meer artsen buiten het ziekenhuis werken, dreigt volgens haar een vicieuze cirkel. Wachtdiensten komen terecht bij een steeds kleinere groep collega's, terwijl ziekenhuizen het moeilijker krijgen om artsen aan te trekken en te behouden. "Dat bedreigt uiteindelijk de continuïteit van zorg voor iedereen."

"Gezondheidszorg is geen klassieke markt"
Cloet verzet zich tegen een louter economische benadering van de zorg. Ze erkent de vraag naar meer werk-privébalans, maar vindt dat het debat niet uitsluitend vanuit ondernemerschap mag worden gevoerd.

"Gezondheidszorg is geen klassieke markt", schrijft ze. Artsen worden opgeleid met publieke middelen en hun prestaties worden grotendeels gefinancierd via de sociale zekerheid. "De organisatie van een praktijk kan privaat zijn, maar de financiering ervan blijft in belangrijke mate collectief. Daarom kan de discussie niet uitsluitend gevoerd worden vanuit individuele ondernemingsvrijheid. Ook de impact op het zorgsysteem als geheel moet worden meegewogen."

"Geen nieuwe eilanden naast het ziekenhuis"
Cloet koppelt haar kritiek rechtstreeks aan de geplande hervorming van het ziekenhuislandschap, die meer samenwerking tussen verschillende zorgniveaus moet brengen.

Volgens haar ligt de kracht van dat model in de samenhang tussen die verschillende niveaus. Lokale medische centra moeten daarom verbonden blijven met grotere ziekenhuisstructuren. "Een lokaal medisch centrum mag daarbij geen losstaand eiland zijn", schrijft ze.

Zelfstandige privéklinieken volgen volgens haar een andere logica. Ze bouwen parallelle structuren uit naast het bestaande zorgsysteem zonder de bestuurlijke en inhoudelijke verankering die de hervorming vooropstelt.

Ze verwijst daarbij naar Nederlandse ervaringen waarbij zelfstandige behandelcentra eenvoudige en rendabele zorg aantrekken, terwijl de complexere en minder rendabele zorg in ziekenhuizen achterblijft. Dat fenomeen omschrijft ze als "drainage van patiënten".

"De weg naar tweesporengeneeskunde"
Cloet vreest dat hierdoor niet alleen de samenhang van het zorgsysteem onder druk komt te staan, maar ook de toegankelijkheid. Ze waarschuwt bovendien dat de opmars van dergelijke parallelle zorgstructuren de hervorming van het ziekenhuislandschap kan ondergraven.

"Vele stemmen in het dossier bevestigen dat een verdere verschuiving naar privéklinieken de weg naar een tweesporengeneeskunde verder verbreedt. Wie supplementen kan betalen, krijgt sneller toegang tot bepaalde vormen van zorg. Wie dat niet kan, blijft aangewezen op een systeem dat tegelijk minder middelen en minder artsen ter beschikking heeft."

De fundamentele keuze gaat volgens haar niet over publiek versus privaat. Ze ziet een keuze tussen een geïntegreerd zorgmodel waarin alle zorgverleners mee verantwoordelijkheid opnemen voor elke patiënt en een systeem waarin winstgevende zorg zich losmaakt van ziekenhuizen terwijl de zwaarste maatschappelijke opdrachten achterblijven.

"Het eerste versterkt ons zorgmodel. Het tweede ondergraaft het. En net daarom moeten we vandaag kiezen voor meer samenhang, niet voor meer versnippering."

> Lees ook: Thomas Gevaert reageert op Margot Cloet: "De echte vraag is waarom artsen ziekenhuizen verlaten"