De relatie tussen artsen en ziekenfondsen zit op een dieptepunt. Professor Stan Politis, voorzitter van het VBS, is scherp in zijn analyse: “De mutualiteiten hebben miljarden, maar investeren die niet in de zorg. Ze functioneren steeds meer als verzekeringsbedrijven die besparen op kap van artsen en patiënten.” De breuk is compleet en een nieuw akkoord lijkt verder weg dan ooit.

“Waar ooit sprake was van een gezamenlijke dans tussen artsen en ziekenfondsen, lijkt die tango vandaag in de tang te zitten. Wat begon als samenwerking in evenwicht, is verworden tot een strijd om controle, winst en invloed,” stelt Stan Politis vast.

België telt 21 ziekenfondsen, gegroepeerd in vijf landsbonden. Ze beheren de verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen, waarvoor ze jaarlijks een vast administratief budget ontvangen van de overheid. In 2025 ging het om ruim 1,3 miljard euro. Daarmee houden ze een systeem draaiende waarin 16.000 voltijdse equivalenten actief zijn.

Maar daarnaast opereren ze ook op een tweede, minder transparant terrein: dat van de aanvullende verzekeringen via de verzekeringsmaatschappijen van onderlinge bijstand (VMOB’s).

Verzekeraars met dubbele agenda

“Ooit waren de ziekenfondsen solidaire zorgspelers, vandaag zijn het verzekeraars met een dubbele agenda,” stelt professor Politis scherp. “Die VMOB’s maken elk jaar honderden miljoenen euro winst op producten als hospitalisatieverzekeringen en tandzorg. Tussen 2020 en 2024 ging het gemiddeld om 291 miljoen euro per jaar, op een omzet van 1,1 miljard. De winst wordt toegevoegd aan het eigen vermogen, dat inmiddels boven de 2 miljard euro uitstijgt.”

In tegenstelling tot private verzekeraars betalen de ziekenfondsen geen verzekeringstaks van 9,25%, terwijl ze wel dezelfde RIZIV-bijdrage van 10% verschuldigd zijn. “Bovendien maken ze gebruik van het personeel en de communicatiekanalen van de verplichte ziekteverzekering om verzekeringen te verkopen, zonder daar belasting op de winst voor te betalen. De VMOB’s bieden hun producten uitsluitend aan leden van de ziekenfondsen aan en dekken zaken als hospitalisatie, tandzorg en ambulante kosten.”

Remgelden en supplementen

“En dan moeten wij als artsen uitleggen waarom een remgeldverhoging nodig is,” merkt Politis op. “Terwijl diezelfde ziekenfondsen met miljarden kapitaal zitten te pronken én geen verzekeringstaks betalen zoals de privésector.”

Volgens hem hebben ziekenfondsen er een duidelijk financieel belang bij om supplementen te beperken, remgelden laag te houden en zorg goedkoop te houden voor hun verzekerden. “Wat op het eerste gezicht nobel klinkt, ondergraaft structureel het inkomen van zorgverleners, zeker wanneer tarieven niet langer kostendekkend zijn. Het idee dat er tegenover de vraag van de artsen naar gerechtvaardigde tarieven ook kosten staan en dat deze tarieven minstens kostendekkend moeten zijn, ook bij patiënten met een verhoogde tegemoetkoming, lijkt noch de minister noch de ziekenfondsen veel te deren,” voegt hij eraan toe.

De ziekenfondsen opereren vandaag op meerdere fronten: als uitvoerder van het overheidsbeleid, als verzekeraar, als werkgever en soms zelfs als mede-eigenaar van zorginstellingen, apotheken en digitale diensten zoals Doktr.

Die videoconsultatie-app van Proximus, met steun van een ziekenfonds, is volgens Politis symptomatisch voor de koerswijziging. “Het is geen toeval dat teleconsultaties op waarde nul werden gezet,” verklaart hij. Patiënten die hun vaste huisarts via een videogesprek consulteren, krijgen wel nog terugbetaling. “Doktr is geen neutraal instrument, maar een concurrentieel kanaal van de mutualiteiten zelf.”

Waar mutualiteiten en artsen ooit samen vormgaven aan gezondheidszorg, is nu vooral sprake van controle, besparing en sanctionering, observeert Politis. Het opgelegde besparingsplan van 150 miljoen euro op de medische zorg deed de spanningen verder escaleren. Daarbovenop kwam de niet-uitvoering van de pseudocodes, nochtans voorzien in punt 4.1.1.4 van het akkoord artsen-ziekenfondsen voor 2024–2025.

Vertrouwen weg, akkoord zoek

“Die pseudocodes waren een fundamenteel engagement,” onderstreept hij. “Het feit dat ze gewoon genegeerd zijn, toont hoe weinig waarde ziekenfondsen nog hechten aan akkoorden met artsen.” Het resultaat is een totale vertrouwensbreuk. De onderhandelingen over een nieuw akkoord dreigen vast te lopen nog voor ze goed en wel begonnen zijn.

Volgens Politis is het tijd om het systeem fundamenteel te herdenken. “De miljarden die de VMOB’s via aanvullende verzekeringen vergaard hebben, zouden tenminste gedeeltelijk moeten terugvloeien naar de zorg: in preventie, in ondersteuning van eerstelijnsinitiatieven, in correcte vergoeding van intellectuele prestaties.”

“Als het akkoord misloopt, wordt de hervorming van de nomenclatuur voor raadplegingen en gelijkaardige prestaties, de zogenaamde ACA-oefening, volledig zinloos. We kunnen niet blijven toekijken hoe de winsten van ziekenfondsen stijgen terwijl in meerdere medische disciplines de budgetten wegvallen.”

> Het miljard van de ziekenfondsen: politici benoemen olifant in de kamer

> Irina De Knop (Open VLD): "Minister weigert rol ziekenfondsen in vraag te stellen"

> Beperking van supplementen kan mutualiteiten tot 100 miljoen euro opleveren