Overcapaciteit in ziekenhuizen, achterstand in de digitalisering, verspilling en inkomens van zorgverleners: tijdens het symposium van BVAS Brussel -  Union des médecins op 30 mei ging Pedro Facon geen enkel gevoelig thema uit de weg. De RIZIV-topman verdedigde de noodzaak van structurele hervormingen en stelde dat er in de Belgische gezondheidszorg nog aanzienlijke efficiëntiewinsten mogelijk zijn.

Pedro Facon sloot het symposium van BVAS Brussel – Union des médecins rond de vraag “Waarom vandaag hervormen?” af zonder slides, maar met een duidelijke boodschap. “Laat ons duidelijk zijn: de hervormingen die we doorvoeren, dienen ook om te besparen.”

Volgens hem zet de budgettaire druk op de overheidsfinanciën ook het RIZIV onder druk. Het instituut beheert alleen al 19% van de Belgische overheidsuitgaven, een bedrag dat vergelijkbaar is met het budget van de volledige Vlaamse overheid. De uitdaging bestaat erin de gezondheidszorg efficiënter te organiseren zonder het systeem af te bouwen, terwijl tegelijk ruimte moet blijven voor noodzakelijke investeringen.

“Overleg zit in ons DNA en dat zal niet veranderen”, zei Facon. Tegelijk stelde hij vast dat het overlegmodel weliswaar goed functioneert voor het dagelijkse beheer van de gezondheidszorg, maar veel minder resultaat oplevert bij grote hervormingen. “Het is telkens bij grote dossiers – ziekenhuislandschap, financiering, nomenclatuur en digitalisering – dat politieke druk nodig bleek.”

Hij riep artsen, ziekenfondsen en andere partners op om meer verantwoordelijkheid op te nemen en complexe dossiers niet automatisch aan de politiek over te laten. Ook over de werking van het RIZIV zelf was hij opmerkelijk open. Op de website is vandaag nauwelijks informatie terug te vinden over de samenstelling van de verschillende organen of de documenten die er besproken worden.

“Een deel van de kritiek op de smoke-filled rooms van het RIZIV is terecht. Ik engageer mij om dat te veranderen.”

“We laten ook kansen liggen”
Facon wees daarnaast op een aantal gemiste kansen in de digitalisering van de gezondheidszorg. Zo werd de app MijnGezondheid al 120.000 keer gedownload. Toch kunnen Franstalige gebruikers er nog steeds geen vaccinatiegegevens of onderzoeksresultaten raadplegen, omdat het Waalse en Brusselse gezondheidsnetwerk die gegevens niet doorstuurt.

“Ik zie het in de cijfers: veel meer Franstaligen verwijderen de app opnieuw dan Vlamingen. We praten hier al jaren over en nog altijd is er geen oplossing.”

Ook de elektronische patiëntendossiers blijven volgens hem een pijnpunt. In 2015 werd onder minister Maggie De Block 40 miljoen euro geïnvesteerd, op voorwaarde dat ziekenhuizen binnen eenzelfde netwerk hun software op elkaar zouden afstemmen.

“Dat is niet gelukt. We verspillen veel geld.”

Ook de invoering van elektronische attestering en facturatie verloopt volgens hem veel te traag. “We moeten veel sneller vooruit.”

Verspilling als ‘spook’
De RIZIV-topman plaatste vraagtekens bij de vaak geciteerde schattingen dat tussen 15 en 30% van de gezondheidsuitgaven verspild zou worden.

“Dat is een spook, een academisch begrip. Zodra men vraagt naar concrete maatregelen, stopt de discussie meestal.”

Toch ziet hij ruimte voor efficiëntiewinsten. “Minstens 1% efficiëntiewinst is mogelijk. En 1% komt overeen met 400 miljoen euro. Daarmee kunnen we samen al een goed restaurant betalen”, grapte hij.

Een deel van die winst kan volgens hem worden gerealiseerd via een betere organisatie van het ziekenhuislandschap. Daarbij verwees hij naar de locoregionale ziekenhuisnetwerken, waarvan hij zelf mee de wetgeving uitwerkte. Volgens Facon zijn die nooit volledig tot ontwikkeling gekomen omdat financiering en zorgopdrachten onvoldoende met elkaar werden verbonden en omdat de politieke aandacht na Maggie De Block afnam.

Als voorbeeld van overcapaciteit verwees hij naar de acht materniteiten die voor 80% van de vrouwen binnen een straal van dertig minuten bereikbaar zijn, terwijl volgens de norm één materniteit zou volstaan. Ook het grote aantal spoeddiensten, pediatrische afdelingen en ECMO-toestellen illustreert volgens hem het probleem. Na de coronapandemie werden ongeveer honderd ECMO-toestellen geteld, soms in ziekenhuizen waar niemand ermee kon werken.

“Dat ziet er niet uit als een ondergefinancierd systeem. Eerder krijg je de indruk dat het systeem net overgefinancierd is.”

Debat over inkomens
Tot slot stelde Facon een gevoelige vraag: welk inkomen is aanvaardbaar in een gezondheidszorg die grotendeels met publieke middelen wordt gefinancierd? Om een complexe discussie over artseninkomens te vermijden, verwees hij naar de verpleegkundige sector.

Volgens cijfers van het RIZIV, die eerder ook door Gilbert Bejjani werden aangehaald, behoren ziekenhuisverpleegkundigen in loondienst tot de best betaalde ter wereld. Bij zelfstandige thuisverpleegkundigen ligt de grens waar overfacturatie volgens het RIZIV duidelijk wordt, op 235.000 euro per jaar. Ongeveer 800 verpleegkundigen overschrijden dat bedrag.

“Ik ben voorstander van zeer goede inkomens voor onze zorgverleners. Maar er is een legitiem debat over de grenzen daarvan, en ik voer dat debat veel liever binnen het overlegmodel.”

Facon sloot af met een filosofische verwijzing. “We leven niet in de best mogelijke wereld, zoals Leibniz zei. Ik sta eerder aan de kant van Voltaire: we moeten onze tuin cultiveren. En die tuin delen we samen. Dat is ons overlegmodel, waarin we de stap zetten naar de praktijk. Persoonlijk geloof ik daarin.”