De nationale raad van de Orde van Artsen legt in een advies uit dat een arts of een ziekenhuisinstelling een schadevergoeding kan eisen van een patiënt die een chirurgische ingreep te laat annuleert of niet komt opdagen. In het advies wordt echter benadrukt dat deze mogelijkheid zowel het recht van de patiënt als de ethische principes die van toepassing zijn op artsen moet respecteren.

De Orde is van mening dat “het niet in strijd is met de medische deontologie dat de arts of de instelling de patiënt een vergoeding vraagt voor de schade die hij door zijn toedoen heeft geleden”. Deze regel geldt ook wanneer de ingreep gepland is en de patiënt op het laatste moment afzegt of niet komt opdagen.

In het advies wordt benadrukt dat de juridische geldigheid van een dergelijke schadevergoeding “niet onder de bevoegdheid van de Orde valt”, maar dat deze een geldige overeenkomst en een fout, ofwel het bewijs vereist van de daadwerkelijk geleden schade, ofwel moet vastgelegd zijn in een geldige contractuele clausule waarvan de patiënt nauwkeurig in kennis gesteld is en die hij aanvaard heeft.

Indien de clausule misleidend is in de zin van het Wetboek van economisch recht, is ze nietig. Dit is bijvoorbeeld het geval indien ze bepaalt dat alleen een late annulering door de patiënt aanleiding geeft tot schadevergoeding, zonder te voorzien in wederkerigheid indien de ziekenhuisinrichting of de arts in gebreke blijft. Hetzelfde geldt indien de voorziene schadevergoeding duidelijk de omvang van de potentiële schade overschrijdt.

De Orde herinnert er ook aan dat het recht van de patiënt om af te zien van de behandeling niet automatisch vrijwaart van schadevergoeding wanneer de fout betrekking heeft op het uitblijven of de laattijdigheid van de annulering. De laattijdigheid, zo preciseert het advies, is “een feitelijke kwestie” en moet overeenstemmen met het moment waarop de annulering daadwerkelijk schade veroorzaakt. Er kan geen schadevergoeding worden gevraagd als de afwezigheid het gevolg is van een situatie waarvoor geen schuld bestaat, zoals overmacht.

Naast de financiële aspecten nodigt de Nationale Raad uit om de problematiek van het niet opdagen in een bredere context te bekijken. Hij benadrukt dat een gerechtvaardigde chirurgische ingreep aan de patiënt is uitgelegd, die er na een bedenktijd vrijwillig mee heeft ingestemd. Om het aantal afwezigheden te verminderen, noemt de Orde structurele maatregelen, zoals automatische herinneringen, en oplossingen om financiële, professionele of familiale belemmeringen weg te nemen.

Het advies benadrukt het belang van duidelijke toegang tot informatie over kosten, verzekeringen en sociale rechten, en van doorverwijzing van geïsoleerde patiënten naar begeleidingsdiensten. De arts-patiëntrelatie moet de patiënt in staat stellen zijn terughoudendheid en angst te uiten. Ten slotte is de Orde van mening dat een grotere bewustwording van het belang van het nakomen van afspraken en de gevolgen van late annuleringen gepaard moet gaan met een eenvoudige en toegankelijke manier om afspraken te annuleren.

Lees ook: No-shows gehalveerd in Antwerpse praktijk sinds patiënten 20 euro betalen wanneer ze niet opdagen