De hervorming van de Kwaliteitswet leidde deze week tot discussie in de Kamer. Aanleiding was de mogelijkheid voor inspectiediensten om zich voor te doen als patiënt. Hoewel de techniek niet bedoeld lijkt voor controles bij artsen en verpleegkundigen binnen het reguliere zorgcircuit, waarschuwde Kamerlid Irina De Knop (Anders) dat de voorgestelde bevoegdheden te ver gaan en de rechtszekerheid onder druk kunnen zetten. Ze vroeg een tweede lezing van het wetsontwerp, waarop intussen wordt ingegaan.

Volgens De Knop schuift het wetsontwerp de grenzen van administratief toezicht op. Ze viseerde vooral de invoering van wat in het debat al snel “mystery patients” werd genoemd. Het ontwerp laat inspecteurs toe zich voor te doen als patiënt of potentiële patiënt, zonder hun identiteit bekend te maken en desnoods onder een fictieve identiteit.

Die methode kan ook online worden toegepast. Daarnaast bepaalt de tekst dat inspecteurs, wanneer dat strikt noodzakelijk is voor hun opdracht, bepaalde strafbare feiten kunnen stellen zonder strafrechtelijke vervolging. “We vinden het inzetten van mystery patients een zeer verregaande stap,” zei De Knop. “Ook de Raad van State en de Gegevensbeschermingsautoriteit beschouwen dit als een risicovolle uitbreiding van de controlemogelijkheden.”

Het wetsontwerp bevat wel een aantal waarborgen. Zo moet er een redelijke grond zijn om een inbreuk te vermoeden, moet het gebruik van de methode noodzakelijk zijn en mag er geen sprake zijn van provocatie. Ook moet het gebruik van een fictieve identiteit in principe worden vermeld in het proces-verbaal of in een waarschuwing.

Voor De Knop is dat echter een brug te ver. Ze wees erop dat dergelijke technieken in een strafrechtelijke context gepaard gaan met strikte waarborgen, zoals toezicht door een onderzoeksrechter. “Het kan niet dat administratieve inspectiediensten vergelijkbare bevoegdheden krijgen zonder dezelfde garanties,” klonk het in de commissie.

Nuance in het wetsontwerp
Tegelijk erkent De Knop dat de wettekst zelf een belangrijke beperking bevat. De mogelijkheid om zich als patiënt voor te doen, is volgens artikel 52 van het ontwerp gericht op personen die geen gezondheidszorgbeoefenaar zijn. Dat wijst erop dat de maatregel in de eerste plaats bedoeld is om op te treden tegen onwettige praktijken buiten het erkende zorgcircuit. Toch neemt dat haar bezorgdheid over de aard en de draagwijdte van de bevoegdheid niet volledig weg.

De “mystery”-techniek maakt deel uit van een bredere uitbreiding van de inspectiemogelijkheden. Inspecteurs krijgen onder meer ruimere bevoegdheden om controles uit te voeren, informatie op te vragen en inbreuken vast te stellen. In bepaalde omstandigheden kunnen zij ook verregaande onderzoeksdaden stellen.

Dat plaatst hun rol dichter bij technieken die ook in strafonderzoek voorkomen, al blijft het juridisch kader verschillend. Voor De Knop is dat een belangrijk aandachtspunt. Ze waarschuwde voor een systeem waarbij een administratieve dienst zowel onderzoek voert als sancties oplegt.

Overleg met artsensyndicaten?
In dat kader drong De Knop ook aan op bijkomend overleg. Ze vroeg expliciet dat de artsensyndicaten worden geconsulteerd over de voorgestelde maatregelen, gezien de mogelijke impact op het werkveld en de rechtspositie van zorgverleners.

De Knop gaf aan dat haar fractie het wetsontwerp in zijn huidige vorm niet zou steunen en diende amendementen in om de meest verregaande bepalingen te schrappen. Tegelijk benadrukte ze dat Anders het belang van kwaliteitsvolle zorg onderschrijft en verschillende onderdelen van de hervorming wel steunt. Haar verzoek om een tweede lezing werd ingewilligd. Dat betekent dat het debat in de commissie nog niet is afgerond.