Het recente ophefmakende arrest van de Raad van State - een voorlopige beoordeling – stelde dat de schorsing van een student geneeskunde wegens zogenaamde fraude via chatgpt onvoldoende gemotiveerd was. Intussen is het arrest gepubliceerd. Wat leert ons een analyse en wat zijn de gevolgen voor de toekomst?

De bekendmaking van de beslissing van de Raad van State deed de examencommissie op haar grondvesten daveren. Ze leidde tot publieke verontwaardiging, de toenmalige voorzitter van de examencommissie stapte op, deelnemers werden geschorst maar hun toekomst is onduidelijk, en sinds kort is er de aanstelling van orthopedist Jonas Brouwers als nieuwe voorzitter. Hij moet het examensysteem in ere herstellen. Waarmee zal hij rekening moeten houden als we dit voorlopige arrest analyseren?

Sanctie en verdediging

De geschorste student die de klacht indiende – en die dus voorlopig zijn gram haalde – kreeg die sanctie opgelegd op basis van artikel 48 WER (Werkings- en Examenreglement 2025): kandidaten mogen enkel het examenplatform en een beperkt aantal hulpmiddelen gebruiken. Bijgevolg mogen de kandidaten het examenplatform niet verlaten, zelfs al wordt geen andere software of webpagina effectief gebruikt. Dat een kandidaat een nieuw tabblad opende, beschouwde de examencommissie als het openen van een “webpagina”.

In zijn verdediging erkende de kandidaat de tabbladwissels, maar het ging volgens hem louter om ‘lege tabbladen’. Nergens staat trouwens dat het platform verlaten verboden is en er is geen bewijs dat andere software/webpagina’s zijn gebruikt. De organisatie zelf bood bovendien een onvoldoende beveiligde omgeving en andere deelnemers met vergelijkbare loggegevens werden niet gesanctioneerd. De Raad van State gaat hierin mee en wijst er ook nog op dat de overheid wél de technische mogelijkheid had om de gebruikte computer te reconstrueren via loggegevens, maar dat onvoldoende deed. Kortom: er lijkt geen voldoende onderbouwd bewijs dat de kandidaat verboden hulpmiddelen gebruikte.

De uitsluiting van de rangschikking wordt daarom tijdelijk opgeschort in afwachting van het annulatieberoep.

Noodzakelijke correcties

Alleszins is dit brokkenparcours de aanleiding tot enkele noodzakelijke correcties in de toekomst. Ten eerste dringt zich een verduidelijking op van examengrenzen en rechtszekerheid: je kunt examenkandidaten pas sanctioneren op basis van duidelijk omschreven en bewezen onregelmatigheden. Onzekerheid over vage of technisch ondoorzichtige regels mag niet leiden tot zware gevolgen zoals uitsluiting.

Het arrest toont dat digitale monitoring (tabbladen, logfiles) technisch complex is en niet altijd een sluitend bewijs vormt.

Studenten moeten erop kunnen vertrouwen dat de examenomgeving veilig en geblokkeerd is en de organisatie haar verantwoordelijkheid opneemt in plaats van risico’s op hen af te schuiven.

Maar de gevolgen reiken nog iets verder voor wie de examenformule wil bijschaven. Voor opleidingen als geneeskunde - waar toelatingsexamens een grote impact hebben – moet de bewijslast bij de overheid blijven liggen en dient men de proportionaliteit van sancties te bewaken. Examencommissies kunnen niet zomaar onbeperkt sancties uit hun mouw schudden.

Deze casus bewijst tevens dat andere kandidaten met gelijkaardig gedrag niet werden gesanctioneerd wegens veronderstelde technische oorzaken. Objectieve en gelijke criteria zijn zeker in deze context een must. 

Betere communicatie

Ook inzake communicatie naar studenten krijgt de examencommissie huiswerk. Studenten moeten exact weten wat wel en niet mag. Een “a contrario”-interpretatie van toegelaten hulpmiddelen volstaat niet als basis voor sanctionering. 

Het minste wat men mag verwachten voor de toekomst is dat de regelgeving explicieter wordt (een expliciet verbod bijvoorbeeld op platformverlaten, striktere afscherming van examensoftware en een uniformer toezicht. 

AI-gerelateerde fraudebestrijding dient daarnaast een expliciete juridische basis te krijgen. Dat de overheid zonder voldoende bewijs en op basis van onduidelijke interpretaties een zeer ingrijpende sanctie oplegt, is sowieso uit den boze.

> Na de Chatgpt-fraude: Jonas Brouwers moet vertrouwen in toelatingsexamen herstellen