Het eindrapport van de expertgroep belast met de hervorming van het ziekenhuislandschap stelt voor om het aanbod te structureren rond vier soorten instellingen en de Spoed te concentreren in alleen regionale AZ's en universitaire ziekenhuizen, met een geïntegreerde triage via 112 en 1733. Dat zou onontbeerlijk zijn om de zorgtoegankelijkheid en -kwaliteit te behouden.
Stilstand is achteruitgang voor wat de hervorming van het ziekenhuislandschap betreft: middelen en arbeidskrachten zullen niet meegroeien met de vergrijzing. In lijn met de welbekende Quintuple Aim (kwaliteit, betaalbaarheid, billijkheid en welzijn van patiënten én zorgverleners) trekken de experts voor deze omslag een transitieperiode van tien jaar uit.
Het is bekend: het zorgaanbod is te versnipperd met te veel ziekenhuissites die “alles” blijven aanbieden. Tegelijk moet zorg nabij blijven voor courante aandoeningen. De oplossing ligt volgens de experts in een doordachte combinatie van schaalvergroting en zorgnabijheid: minder, maar sterker uitgebouwde ziekenhuizen, aangevuld met lokale ambulante zorg en een grotere rol voor daghospitalisatie.
Vier types zorgvoorzieningen
Volgens het principe ‘nabije zorg waar mogelijk, geconcentreerde zorg waar nodig’, stellen de experts voor om het ziekenhuislandschap op te delen in vier duidelijke types voorzieningen.
- Regionaal Algemeen Ziekenhuis (RAZ): biedt planbare en niet-planbare zorg voor courante aandoeningen, beschikt over volwaardige medische en technische diensten en kan opschalen bij crisissen. Complexe zorg wordt, indien nodig, doorverwezen naar gespecialiseerde universitaire of andere ziekenhuizen. Die moeten dan nauw samenwerken en communiceren met het RAZ, waar de patiënt naartoe kan blijven gaan voor de meer courante zorg en opvolging.
- Universitair Ziekenhuis (UZ): combineert de functies van een RAZ met onderwijs, onderzoek en innovatie. UZ’s spelen een centrale rol in hoogcomplexe en zeldzame zorg, in nauwe samenwerking met andere ziekenhuizen. Tussen de UZ’s en de andere zorgvoorzieningen, maar ook tussen de UZ’s onderling is er nood aan meer samenwerking. Buiten de UZ’s is er ook een plethora aan universitaire bedden in sommige algemene ziekenhuizen, wat leidt tot onduidelijkheid. De experts bevelen aan om die kritisch tegen het licht te houden. De omkadering dient gebaseerd te zijn op de pathologie en zorgzwaarte van de patiënten, zoals in de andere ziekenhuizen.
- Lokaal Medisch Centrum (LMC): focust op planbare ambulante specialistische zorg, dagchirurgie en chronische opvolging, in nauwe samenwerking met de eerste lijn. LMC’s moeten dagopname maximaal benutten en kunnen ook thuishospitalisatie ondersteunen.
- Ziekenhuis voor Intermediaire Zorg (ZIZ): vangt patiënten op na een acuut verblijf met als doel herstel en herwonnen zelfredzaamheid, bijvoorbeeld bij geriatrische, neurologische of palliatieve zorg.
LMC’s en ZIZ’s zijn institutioneel verbonden aan één RAZ of UZ binnen dezelfde zorgregio en maken deel uit van één rechtspersoon met geïntegreerd personeel en middelen.
Dringende zorg her-denken, concentratie complexe zorg
De experts pleiten voor een geïntegreerde 24/7 triage via 112 en 1733, waarbij beide noodnummers samenwerken en de patiënt wordt verwezen naar de juiste zorgsetting. Spoeddiensten zouden voortaan enkel nog georganiseerd worden in RAZ- of UZ-sites, terwijl wachtposten zichtbaarder en bij voorkeur op dezelfde site worden geïntegreerd.
Voor hoogcomplexe en zeldzame aandoeningen (slokdarm- of pancreaschirurgie, ernstige traumatologie of kinderoncologie…) is concentratie essentieel. Erkenning als expertisecentrum moet afhangen van duidelijke criteria zoals minimale volumes, gespecialiseerde infrastructuur, multidisciplinaire teams en inbedding in zorgnetwerken. Een multidisciplinair team wordt omschreven als een aantoonbare samenwerking tussen ervaren arts-specialisten en andere zorgverleners.
Voor zeldzame ziekten pleiten de deskundigen voor de omvorming van bestaande referentiecentra tot volwaardige expertisecentra, met snellere diagnostiek en duidelijke zorgtrajecten. Zeldzame aandoeningen hebben een prevalentie van minder dan 1 op 2.000 inwoners in de EU.
> "Transitiefonds moet ziekenhuishervorming spijzen"
> Expertrapport politiek omgezet eind juni 2026
