De hervorming van de artsenhonoraria dreigt de ambulante psychiatrie verder uit te hollen. Dat zegt Thomas Van der Poorten, voorzitter van de Belgische Federatie voor Ambulante Psychiatrie (BFAP). De federatie vraagt een snelle herwaardering van de ambulante nomenclatuur en meer transparantie over de besluitvorming binnen het RIZIV. "Hoe kan er sprake zijn van een overlegmodel als wij nergens aan tafel zitten?"

In een gesprek met De Specialist en Medi-Sfeer licht Van der Poorten toe waarom de ambulante psychiatrie dreigt achter te blijven bij de hervorming van de artsenhonoraria. De ongerustheid bij ambulant werkende psychiaters groeit. "De laatste RIZIV-cijfers tonen een daling van 4 procent van de extramurale ambulante activiteit in 2024", zegt Van der Poorten.

Bij veel collega's, van wie ongeveer 60 procent van de patiënten een verhoogde tegemoetkoming heeft, waren de wijzigingen in januari 2025 en januari 2026 een extra duw om de praktijk te sluiten. "We zien ook jonge psychiaters vertrekken naar de farmaceutische industrie, de residentiële sector of het buitenland. De sfeer is bijzonder somber."

Wel geld voor opname, niet voor behandeling
De BFAP betwist niet dat de begroting onder zware druk staat, maar begrijpt niet waarom nieuwe investeringen telkens elders terechtkomen. Het budget van financiële middelen voor psychiatrische ziekenhuizen steeg de voorbije acht jaar met ongeveer 700 miljoen euro tot 1,861 miljard euro. Alleen al in 2024 kwam daar 184,2 miljoen euro bij. Vanaf 2026 trekt de federale overheid bovendien jaarlijks 1,59 miljoen euro extra uit voor de maximumfactuur van psychiatrische hospitalisaties.

Ook buiten het federale niveau blijven de investeringen doorgaan. De Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie voorziet tussen 2026 en 2030 132,4 miljoen euro voor ziekenhuizen en psychiatrische verzorgingstehuizen in Brussel. Voor de RIZIV-begroting 2027 liggen daarnaast budgetaanvragen van 728 miljoen euro op tafel voor andere, grotendeels paramedische disciplines.

"Op zich zijn al die investeringen verdedigbaar", zegt Van der Poorten. "Maar voor de ambulante tweedelijnspsychiatrie, die net ziekenhuisopnames moet voorkomen, is de voorbije twintig jaar geen vergelijkbare structurele investering gebeurd."

Consultatie van 45 minuten als breekpunt
Voor de BFAP was het verdwijnen van de behandelconsultatie van 45 minuten de druppel. "Die consultatie was voor ons een breekpunt. De hervorming zit vandaag al in een vergevorderde fase, terwijl wij nauwelijks betrokken zijn geweest. Onze vraag is eenvoudig: hoe kan je spreken over een herwaardering van kwetsbare disciplines als die disciplines nergens rechtstreeks vertegenwoordigd zijn?"

Van der Poorten zegt dat naar zijn weten geen enkele psychiater die uitsluitend ambulant werkt deelneemt aan de overlegstructuren. "Voor veel psychiaters is ambulante zorg vandaag een nevenactiviteit. Wij vinden net dat dit de kern van het beroep moet zijn. De ambulante psychiater voorkomt per definitie opnames."

"In dertig minuten behandel je geen mens"
De inkorting van de prestaties dreigt ook de inhoud van het beroep fundamenteel te veranderen. "Met twee relatieve waarde-eenheden beschik je over ongeveer dertig minuten klinisch contact. In die tijd kan je medicatie evalueren of een diagnose herbekijken. Maar wie psychofarmaca zorgvuldig wil afbouwen of psychotherapie aanbiedt, heeft tijd nodig. Je behandelt geen mens in dertig minuten."

Daardoor dreigt de ambulante psychiater steeds vaker een voorschrijver van medicatie en een doorstromingsloket na een opname te worden, terwijl de overheid tegelijk meer zorg buiten het ziekenhuis wil organiseren.

Eerste schijf volstaat
De BFAP becijferde eerder dat een volledige herwaardering van de ambulante nomenclatuur meer dan 100 miljoen euro zou vergen. Van der Poorten beseft dat dit vandaag moeilijk haalbaar is. "Zelfs een eerste schijf van 10 tot 50 miljoen euro zou al een wereld van verschil maken voor ambulant werkende psychiaters, om op z'n minst de uitstroom te keren. Dat is bovendien een bijzonder kosteneffectieve investering."

Hij wijst erop dat depressie, burn-out en andere psychosociale aandoeningen goed zijn voor ruim een derde van alle invaliditeitsdossiers. Alleen al depressie en burn-out kostten de ziekteverzekering in 2024 meer dan 2,5 miljard euro. "Elke euro die je investeert in goede ambulante behandeling verdien je later viervoudig terug via minder uitkeringen, minder ziekenhuisopnames en meer werkhervattingen. Dat blijkt uit onderzoek van de WHO en The Lancet Psychiatry."

De BFAP vraagt aan de overheid om al in de begroting 2027 een eerste herwaardering van de ambulante psychiatrische nomenclatuur op te nemen. "Het regeerakkoord kiest expliciet voor een versterking van de ambulante psychiatrie, maar daar staan vandaag geen middelen tegenover. De hervorming van de artsenhonoraria mag niet worden gebruikt om alleen ziekenhuisstructuren en andere disciplines te financieren."

"Nergens in het federale regeerakkoord staat bovendien dat deze herwaardering kost wat kost via ACA moet gebeuren", zegt Van der Poorten. "Het ene sluit het andere bovendien niet uit."

Oproep aan artsensyndicaten
De BFAP richt zich niet alleen tot de overheid, maar ook tot de beroepsgroep. "Wij vragen collega's zich massaal te syndiceren en kritisch te kijken naar wat de voorbije maanden met onze voorstellen is gebeurd." Van der Poorten vindt dat ambulant werkende psychiaters zich veel sterker moeten laten vertegenwoordigen in de overlegorganen.

Van der Poorten merkt dat ook de bezorgdheid bij patiënten groeit. "Gisteren vertelde een collega mij in tranen dat hij zijn praktijk na al die jaren zal moeten sluiten als deze hervorming zo wordt doorgevoerd. We kunnen onze patiënten dan niet langer de zorg bieden die ze nodig hebben."

Ook patiëntenvereniging Uilenspiegel bevestigt, op basis van een bevraging bij patiënten, dat langere consultaties als essentieel worden ervaren, bijvoorbeeld om psychofarmaca veilig af te bouwen. "We vragen dan ook met klem aan alle beleidsmakers om anno 2026 daad bij woord te voegen, hun verantwoordelijkheid te nemen en het niet bij mooie intenties te laten."