© DR

Wie de Europese cijfers naast elkaar legt, ziet een opvallend contrast: België behoort tot de beste leerlingen voor behandelkwaliteit, terwijl de eerste lijn steeds meer onder druk komt te staan. De ziekenhuiszorg levert uitstekende resultaten, maar tegelijk groeit de nood aan een andere organisatie van de zorg.

In een interview met Zorgwijzer, het magazine van Zorgnet-Icuro, maakt Ewout van Ginneken, directeur van de European Observatory on Health Systems and Policies, de balans op van de Belgische gezondheidszorg.

De levensverwachting bedraagt in België 82,5 jaar. "België presteert over het algemeen sterk. De levensverwachting is relatief hoog, hoger dan in buurlanden Duitsland en Nederland bijvoorbeeld. Er worden ook goede behandelresultaten behaald en de zorg is zeer toegankelijk", zegt hij. "Daarnaast zijn er enkele minpunten, zoals de hoge eigen bijdragen en een zorgsysteem dat erg gefocust is op ziekenhuizen."

De European Observatory on Health Systems and Policies is een samenwerkingsverband van de WHO, de Europese Commissie, nationale overheden, ziekenfondsen en academische instellingen dat Europees gezondheidsbeleid onderzoekt. Het vergelijkt de prestaties en financiering van gezondheidszorgsystemen in Europa.

Goede zorg kost geld
België geeft per inwoner ongeveer een vijfde meer uit aan gezondheidszorg dan het Europese gemiddelde. Dat komt door het brede zorgaanbod en de hoge zorgconsumptie. "20% lijkt misschien veel, maar België staat niet alleen", merkt Van Ginneken op. Ook Duitsland en de Scandinavische landen investeren veel in gezondheidszorg. Tegelijk betalen Belgische patiënten nog altijd relatief veel zelf. Vooral remgelden en de beperkte terugbetaling van tandzorg wegen door.

Die hogere uitgaven vertalen zich wel in sterke resultaten. "De sterfte door behandelbare oorzaken ligt 30% onder het Europese gemiddelde", zegt hij. Bij de vermijdbare sterfte bedraagt het verschil ongeveer 10%. Obesitas en alcoholgebruik blijven belangrijke aandachtspunten.

Veel huisartsen, toch huisartsentekort
België telt internationaal gezien relatief veel huisartsen, maar toch vinden steeds meer burgers geen vaste huisarts. "België heeft relatief veel huisartsen, en toch kunnen veel mensen geen huisarts vinden", legt Van Ginneken uit. Hij ziet kansen in multidisciplinaire centra, waar huisartsen samenwerken met verpleegkundigen en andere zorgprofessionals. Zo kan de beschikbare capaciteit beter worden benut.

Ook het aantal vermijdbare ziekenhuisopnames springt in het oog. "In België zie je meer opnames door astma en COPD dan het Europese gemiddelde. Dat zijn aandoeningen waarvoor je niet in het ziekenhuis zou hoeven te belanden, als je goed wordt geholpen in de eerste lijn."

Minder ziekenhuisbedden, meer gerichte zorg
Ook de ziekenhuissector staat voor een belangrijke omslag. België beschikt traditioneel over veel ziekenhuisbedden. In landen als Denemarken en Nederland is de zorg al veel sterker geconcentreerd. Niet elk ziekenhuis biedt er nog elke hooggespecialiseerde behandeling aan.

Complexe zorg bundelen in minder centra verhoogt de ervaring van artsen en verbetert de resultaten. België evolueert voorzichtig in dezelfde richting. Een hervorming van de ziekenhuissector kan niet los worden gezien van de eerste lijn. Minder opnames zijn alleen haalbaar wanneer huisartsen en andere eerstelijnszorgverleners patiënten sneller en beter kunnen opvangen.

Digitalisering biedt kansen
België behoort op het vlak van digitalisering tot de Europese kopgroep. Na de coronapandemie bleef België investeren, terwijl andere landen hun tempo terugschroefden. Van Ginneken ziet daarin een belangrijke troef voor artificiële intelligentie. "Voor goede geneeskunde blijft menselijke sturing cruciaal. Maar je kunt AI wel benutten om efficiënter te werken: het kan een deel van de administratie overnemen en slim gebruik maken van data."

Ook de financiering van ziekenhuizen evolueert. "In heel West-Europa wordt nu meer nagedacht over waardegedreven financiering: men kijkt eerder naar de waarde van bepaalde interventies voor de gezondheid, in plaats van naar elke verrichting apart", geeft hij aan. België volgt die evolutie, al benadrukt hij dat een hervorming van de ziekenhuisfinanciering hand in hand moet gaan met een versterking van de eerste lijn.

Thuis wonen als uitgangspunt
De vergrijzing maakt die hervormingen alleen maar urgenter. Van Ginneken pleit daarom voor meer investeringen in langdurige zorg en ondersteuning aan huis. "Het narratief moet worden omgedraaid. Nu beschouwen beleidsmakers dit vaak als een extra kostenpost, maar het is eigenlijk een noodzakelijke investering."

Ouderen willen steeds langer thuis blijven wonen, en daar moet de zorg zich op organiseren. Daardoor rust steeds meer zorg op mantelzorgers, die hun loopbaan vaak moeten verminderen of onderbreken. Nederland en de Scandinavische landen kiezen al langer voor die aanpak. Ook België zal die omslag moeten maken.