Hoe goed zijn Belgische artsen en andere zorgverleners voorbereid op oorlog en terreur? Twee recente Belgische onderzoeken wijzen op opvallende hiaten. Zo had 98,3% van de 345 deelnemers aan een studie bij geneeskundestudenten, artsen en verpleegkundigen nooit een training gevolgd om te reageren op een terreuraanslag in het ziekenhuis.
Een van de onderzoeken werd voorgesteld op EUSEM 2026 in Parijs., het Europese congres voor urgentiegeneeskunde. Onderzoekers verbonden aan onder meer UAntwerpen, ZAS Cadix, UCLouvain en AZ Dimpna Geel onderzochten de paraatheid voor terreuraanslagen. Aan de bevraging namen 345 masterstudenten geneeskunde en werkende artsen en verpleegkundigen deel. Binnen die laatste groep waren ongeveer een derde artsen en twee derde verpleegkundigen.
Ziekenhuisplannen amper gekend
Vooral de beperkte kennis van de eigen ziekenhuisplannen valt op. Van alle deelnemers kent 91% de veiligheidsmaatregelen bij een aanslag niet. Bij de geneeskundestudenten weet 91,3% niet waar het rampenplan te vinden is, tegenover 55,7% van het werkende zorgpersoneel. Slechts 52,2% van de studenten kent de nooduitgangen, tegenover 88,1% van de werkende artsen en verpleegkundigen.
Maar liefst 98,3% van alle deelnemers, studenten én werkende zorgverleners, heeft nooit een opleiding gevolgd over hoe te reageren op een terreuraanslag in het ziekenhuis. Zelfs medewerkers van de spoedgevallendienst scoren niet significant beter dan collega's van andere afdelingen.
De cijfers sluiten aan bij een vraag die de overheid eerder al op tafel legde. Defensie en de FOD Volksgezondheid onderzochten begin 2025 hoe weerbaar Belgische ziekenhuizen zijn bij een oorlogssituatie. Ze vroegen onder meer naar training in oorlogsgeneeskunde, triage bij grote aantallen slachtoffers en CBRNe-incidenten, met chemische, biologische, radiologische, nucleaire of explosieve stoffen.
In februari 2026 vroeg Kamerlid Stéphane Lasseaux (Les Engagés) minister Vandenbroucke naar de resultaten. Aan de bevraging namen 99 algemene ziekenhuissites deel. De resultaten werden als “gevoelig en niet geclassificeerd” beschouwd en niet gepubliceerd om gevoelige punten van ziekenhuizen niet bloot te leggen.
Nauwelijks voorbereid op oorlog
Een tweede onderzoek, een masterproef Verplegingswetenschappen aan UAntwerpen, vergeleek 121 Belgische met 575 Gazaanse laatstejaarsstudenten verpleegkunde. De Belgische studenten scoorden significant lager op oorlogsparaatheid.
Slechts 10,7% van de Belgische studenten rapporteert kennis van CBRNe-principes. Voor bescherming bij droneaanvallen is dat 6,6%, tegenover 80,5% in Gaza. Bij decontaminatie tijdens een CBRNe-dreiging gaat het om 8,4% tegenover 55,7%.
Voor klassieke verpleegkundige vaardigheden zijn de verschillen klein of niet significant. De lacune situeert zich vooral bij competenties voor oorlog en grootschalig geweld.
Geert Berden, hoofdverpleegkundige spoedgevallen in AZ Trudo, bracht beide onderzoeken samen. Voor hem wijzen ze in dezelfde richting. “De Belgische zorgopleiding en -praktijk zetten momenteel onvoldoende structureel in op kennis, vaardigheden en training rond grootschalig geweld, of dat nu oorlog of terreur betreft.”
Berden pleit voor gerichte, verplichte scholing voor studenten én praktiserende zorgverleners. Daarbij gaat het onder meer om triage, CBRNe, evacuatie, mentale veerkracht en ethische besluitvorming. Ook de competenties van zorgverleners zouden in toekomstig onderzoek objectief moeten worden gemeten, in plaats van alleen te steunen op wat deelnemers zelf aangeven te kennen of te kunnen.
Universiteiten starten opleiding
Piet Hoebeke, decaan geneeskunde aan UGent, kondigde eerder al aan dat toekomstige artsen beter voorbereid moeten worden op conflictsituaties. In het nieuwe academiejaar krijgt dat concreet vorm. ULB en ULiège bieden een door Defensie voorgestelde module van twee uur over oorlogsgeneeskunde aan, terwijl UGent een keuzevak heeft opgezet. Ook KU Leuven biedt een keuzevak Medisch incident management van 3 studiepunten aan.
Daarnaast krijgen geneeskundestudenten die hun opleiding combineren met een traject bij Defensie tijdens zomerkampen praktische militaire en medische training.
Lees ook: "Studenten geneeskunde voorbereiden op conflictsituaties" (Piet Hoebeke)
